ZenDoKen euskaraz

Hemengo web emankizuna (blog bat euskaraz), frantsesez nagusiki egindako lan eta ikerbide baten ate euskalduna (euskaraz) izateko eraikia izan da.

Zuek, euskaldunak ziztenak, gurekin batera, onartu zazue hemen egina izan den saiakera gure lana ekialde urruneko artetan adierazteko bidea izatea.

Gure bi baldintza ezinbestekotan bildurik, bai hemen euskal herrien arteko giroan izaki, bai gutxiezpen medikal iraunkor batean eramanik (ikus www.zendoken.over-blog.com), gai den autonomian ari gira.

Azkenik, eta mail internazionalean begia zuzentzeko heinean, artikulu bakoitzeko buruan har ezazue laburpen bat ingelesez, beste bat gazteleraz.

If you do understand no word of this strange european language (basque language - euskara) you can find a summary in (selfmade) english of each article at the end on the word "erantzun / ak".

Si usted no tiene ni idea de lo que cuenta el idioma vasco, cuando se emprende en lo suyo, puede constar con un resumen en castellano (autodidacta) de cada articulo, a su termino en la palabra "erantzun / ak".

Hemen aurkituko duzuena

ZEN DO KEN praktikaren GIDALIBURU BAT

osatzeko idatziak dira.

Bigarren alde baten behe-izendatzeko:

GUDAGINTZA TA KULTURA ARTEAN

GURE GARAIAN

BLOG honetan diren ERANTZUN-AK aldetan,

euskaraz idatziak diren 5 mezu / 5 parte

hoietako jarraian aurkitzeko duzue:

BAI LABURPEN BAT INGELESEZ

BAI LABURPEN BAT GAZTELERAZ

Sarrera gisa gehituko genioke gure

FRANTSES BLOG - ean diren idazki zunbait:

www.zendoken.over-blog.com

ESKER BEREZIAK eman nahi diegu:

MING SHAN maisua-ri,

PARIS ETA TXINA-ren artean,

Mountain Boxing deitutako

sintesiaren maisua dena (gurea).

http://www.mingshan.fr/

FRANTSES LURRALDEA-n

batuz joaiten giren elkarte bat,

bereziki mendietako bizitzaren defentsan:

MOUNTAIN WILDERNESS (France).

www.mountainwilderness.fr

Gure arte martzialeko ohizko irakasleak

bai Frantziako aldean bai alde iberikoan

izan direnak:

INCHALLA HAZI

Indotxina-ko Tai Chi gisako artean

Din Than Kung Fu Eskola - Billère (Frantzia)

FERNANDO LASA

Wing Chun gisako artean

Sen Go Eskola - Gipuzkoa (Espaina)

JOSE ANTONIO PEREZ

Kendo artea

Club Fudoshin - Gipuzkoa (Espaina)

Eskertu nahi ditugu ere

ZEN PRAKTIKAN

laguntzen gaituzten irakasle ta maisuak:

Claude Philippe RYU TAÏ

Zen Soto -eko monje ta mizionarioa 

Taisen Deshimaru - ren ohizko dizipulua

www.zenpourvous.org

ERIC ROMMELUERE

Zen maisu berezagutua (frantsesa) 

Japonian Soto eskola jatorrizko ildoan

www.zen-occidental.net

Jaione Zubeldia

Zen Rinzai -en tokiko gidaria

Zen International Institute Eskola -rena

- Hernani (Espaina)

www.zeninstitute.org

Eta esker beroenak

gure ingurumen hurbilean

gure ezak

onartu behar dituzten pertsonei.

HIRIA / MENDIAREN HAUTSA

Hiriburuetan eraikuntzetako zutitze iraunkorra,

lekuen arteko hautsa edonun,

zarata ta hotsen jarraia,

baitan beti aizladatua izateko sentipena,

hiriak menditako fragmentazioa / puxkaketa,

izaera geografiko ez ezagunetan,

balire eta zabaltzen dira, soilik zerbaiten falta : Natura.

Baina deus edo deuseztatze hontan,

hutsunearen joa edonun sentitzen da,

bertan behera, edo bertan gora,

edozein gauza haintzat hutsik uzten.

Hiriburuetako hutsune « fundamentala »-k,

baita historiak duen desiraz

eta dagozkion erronkak honetan eramanez,

gauzatzetik baitatuago irudi-uneko eremuak irekitzen ditu.

Irudi-une horiek,

mendietan bazterrek duten egia bermatzeko

antzako zailtasunak dute,

bai handik at izanik jarraikitze gabeko distanziak baitira

(ezparruen « gora-beherak » « gainetik ikusiz »),

baita zeluak alturetan egia-eza puntu bat baituenik,

lainoak eta lanbroak, gauak eta egunak,

luketen zehazte eza gatik.

Baina hirietan eramana,

irudi-uneak hutsunetako egia badu,

eta bertan gora edo behera izateko,

(irudiko -) bazterraren bat edo beste ezarriz,

lurrean diren egia bazter-tu hoiei (beraz aldapa gisa).

Gizakiaren erantzukizuna,

honetan sentipen eta gogoak baitatzea da,

eta gisa hontan barne-mina buru defentsatzat hartzea da.

Artza ere, basa izaditan,

haintzat zer izan hontan ere oro baitaturik

omen ez al da izan ?

Buru eta baitaturik hola irudi-garrian, hiritarra doa,

beharra ta ez-beharraren aldetan,

« topa »-logistika bat eraikiz.

Eta izateko /ahalezko eremuak zabalduz ta irekiz,

egiazko topo-logikak aurkitzen ditu.

Hutsunearen legea irudi-guneak eraikitzea bada,

hutsunearen egia egiazko topo-logikak,

eraikuntzak (gauzak, teknikak, etabar…)

eta bereziki mendiak topatzea da

(hala ere zunbait zabalerak eztira zutituak :

atzerriak, itxasoak, basamortuak…).

Honela,

buru izate eta hiri barneko egiak hustuz,

utziz goaz parean egia egitzat,

eta bide ertzi batean,

gure borthiak edo mendiak altxatzen dira.

Lehenik altxatzia gora begira da.

Ondoren altxatua zabal izatera dakar.

Azkenik bertan buru : burua.

INGURUKA / ZEHARKA

Himalaia mendi urrun aldeko herrien artean,

ta baita herri andino-etan,

gizakien kulturek mendiak eta borthiak

izate jainkotiar bezala aipatu dituzte,

horien basa izate hontan presezki,

ingurakatzen duten hotsa eta hutsa iraunkorragatik,

aro zaharretan gazteluak inguruan

zuten lurtatzeak bezala.

Gure herrietan,

gure neurrietan, eta bakoitza berea,

garrantzitsua baitatua ta osatua izatea baitenik,

antzako portaerak ziren, zihur anitz.

Honen arabera,

adibidez Tibet-en Khora deiturik,

bai erligio animistan (bön), bai budismoan (tantrikua),

mendiak eta zunbait alditan aintzirak ere

ingurakatzen zuten borobilduz oinez ibiliz,

baita batzuetan lurrean etzanda besoekin aintzina junik,

egunetan ta egunetan.

Baina ez, inoiz ez goitituz,

ezpata sorgintzan, bide magikoen leiaz.

Euskal herritik ikusia,

honela basa izatearen bai ikarra bai mezedea

(ederra anitzetan)

bete-arazten zutela pentsatzen dugu,

bertan utziz eta borobilduz, baita bakera eraman,

izadiaren izate-ek betetze honetan

beraien burua bakean aurkitzen baitzuten.

Honela bai aipatzen dute sinismen hua herrialde hoietan.

Gure zibilizazioan goititzeko eta garaitzeko ekimena

inoiz bezain egia izan dugu,

edozein egiazko aldapa egia hontan bermatuz,

amaerarantz, hau da bururaino.

Goititzea, garaitzea eta garaipena…

Zer izanekin ere,

zutitze edo zutik diren ahalezko bazterretan

edozein gisako garaipenak bilatu ditugu.

Eta huntan mundua ber-gauzatzen ari izan gira,

bere izatetik,

tresnatze ondoren ondakin izate batetara eramanik.

Herrialde zaharretan,

altura handietan soilik omenaldiez ibiltzen bazen,

ikarra ta pozaren alditan,

eta egitan gorago omenaldi hutsetan soilik (khora),

gure zurunbilu modernuaren garaipenak,

bai zer nahi ere ingurakatzen eta baitatzen duena,

beste ikuspegi batera eraman gaitu.

Zeren eta gure mugitzeko bideek,

gehien gehienak motorrez ta indar deribatuetan ari,

gero ta eremu gutxiago uzten digute

basa izatean gure burua aurkitzeko,

arre gehiago,

« bigarren eskuko » bilaketa (ludiko)  honek

baita ahalezko basa lurraldeak baitatzen bai ditu,

eta bereziki hoietara heltzeko (- bideak),

bakoitzak bere neurrian,

aizlamenduak apurtzen bai ditu.

Basa izadiaren defentsan ari direnok,

beste eginbide bat asmatu dute,

aintzinako gizartetan bezala: zeharkatzea.

Nun izan ere, baita hirigune estu batean,

atera zaitez zaren lekutik

expedizio txiki baten gisa,

ta ahal bada,  motorrik gabeko bideak erabili

(bizikleta, trena), ta ez bada kasua,

edo erabili motorrezko bideak jendeen artean,

edo motorre arinetako bideak

(moto txikiak, etabar, auto handien ordez).

Ordun honela hirigunetik atera,

hiriguneen arteko behar distanzia

baita hola asmatu,

gero hasi zure ibilbidea,

baina joan eta itzuli egin ordez, zeharkatu,

abiapuntu batetik

eta mendi ta borthu-etako beste aldean bada

heltzepuntu batera,

eta betetze honetan oro urrundua izanik,

ber erabili motorrik gabeko bideak

(bizikleta, trena, jendeen arteko bideak,

motore txikiko bideak, etabar...)

zure aintzinako abiapuntuan berritz heltzeko,

hori egun batean, edo zunbait egunetan ere.

Bai ingurakatzen ari, bai zeharkatzen ari,

azken bi mendetan izan dugun

garaitzeko ohitura honi erantzun bat diogu,

eta garaipena ekidinez,

bere gauzatze ta ondakin egiteak ere.

BAZTERRETIK BAITATZERA

Menditako inguruan, bi begiztatze ezberdinak dira.

Bai indarrena, bai plazerena.

Aldi aunitzetan, mendiak ikusiak dira,

edo zutik paregabeak urrunetik altxatzen,

edo bazterrak ikusiak

beraien goipuntuetatik (erpia, lepoa, etabar).

Bi ikuspegi hoiek dira gehien baliatuak direnak,

mendiei dagokio.

Mendien pare-eza honetan datza.

Baina harigarria da,

nola begiztatze zabal batek menditan mugitzeko

lortu eta jasan behar den indarra

izateko baliorik eztion.

Gehien partean mendien baitan

edo aldapa edo basoak ditugu inguruan,

eta begiztatzea, gaitasun fisikoaren antza,

bertan mugatua da,

presezki honen at izateko

(edo honat - babesean)

erronka izanik.

Alde batetik,

begiztatze urruna / ederra,

eta gaitasun gutxitua.

Beste aldetik,

begiztatze gertua / zaila

eta gaitasun garatua.

Aurkakotasun honetan,

ibilera afghaniarra aipatu nahi genuke.

Huntan hatsa (sudurretik) ta ankak lotzen dira,

hiru urrats arnas hartzean,

urrats bat arnasa gora eusten,

hiru urrats arnasa botatzen,

urrats bat behean eusten.

Aldapa handietan,

arteko hats gabeko urratsa kentzen da,

eta beharra izanik, bi ta bi neurria jarriz.

Ibilera neurritu eta gogotu honetan,

buruaren baitan gogoaren aintzinako partea

oro haizeaturik da (sudurraren hatsagatik),

eta burutze edo hel-burutzeak

hontan geldituak dira.

Berehala sartzen da ibilaldi luze baten irudian,

nahiz ta bakarrik 40 minutu

edo oren bat zerbait gehiago ari.

Eraginen artean,

bazterrei diegun ohizko soa,

ehuneko berogei batean

ibilera arrunt batez ari,

azkarki jeixten da, ehuneko hamar batera.

Baina gure baitatzea,

bai hatsaren aldetik,

bai indarraren aldetik,

bai bazterren sentipenaren aldetik,

neurri handi batean hazten da.

Gogoeta horiek dira premiakoak,

izatearen baitatzea bizitzeko,

eta ondoren,

bai gudagintzetan, bai budismoaren eskoletan,

sentipen zabal bat izateko,

gizakia bere oinarritan ezarriz,

gizadiren "g(ara)-izadi" edo "garaiz-adi"

gisa batez aipatzeko.

Aldi hontan, gure izateari emanen diogu soa, bereziki ote den izadi-ren ahalezko izana, eta honela, edozein gisako nor izan eta eskuragai izanik.

A-HOTSA

Lau ariketen artean, lehendabizikoa aho zabalena dugu, huntan bokalen bat sakonki - ilunki (baino modu on edo honuragarri batean) luzez ahozkatzen, edo azkarki - argiki (den bezala baina zehazten) kolpez bapatean botatuz.

Honetan aritzeko, gorputza frangoa izan behar, bereziki sabela ta biliketako eremua irekia izan.

Bai ankak egonkorrak eta besoak aldetan zabalduak, bai edo mugitzen, baina zabalera frango huntan osatuz, abotsaren lana gorputzari bai gehigarri ta laguntzaile izaten da, edota honen adierazpena (ordezkaritza) osatua ere.

Ahotsaren zakontasuna bizitza arruntean baino praktika geldituago batean lortzen da, abiaduraren gogoa, helburuen gogoa, geldi-arazte honetan, bertan utziz gauzak diren bezala, gu garen bezala haintzat osatuz.

Ahoa, ta ahotsa alde batetik, zabaleraz askatuz... Beste aldetik, hotsa (ilun/itzaleko izaeretan, basa izadi-ren ahalezko kasuan) eta osatu...

MARRASA / KANPANA

Makila gordin bat edo egurrezko sabre bat (bokken japoniarraz) marrasatzat hartzen badugu, haizean jo ta jo buruaren gainetik izateko gira, gorputza guztia aurrera frango zabaleran izanik, eta marrasa bera ordez, fin finki, erdigune-tatik luzatzen, eta ber-eskuratzen burugain.

Oinak dira batabestearen atzean, atzekoa takoia altxatua izanik, aurreratua-ren oinapea oro lurrean pisutuz, eta urratsek anka batetik bestera ordenu berdinean aintzina bai atzera bultzatzen dituzte.

Ariketa hori, Japonen suburi deitzen dute.

Gure praktikan, hiru altura ezberdinetan jo zezake. Bai burugainetik aurreko oinetara berritz eta berritz. Bai burugainetik aurreko eskuetara. Bai burugainetik aurreko burura.

Urratsa altxatzen eta lantzatzen da aintzina, urrats berdina baina baita aurkakoa, eta gorputzaren luzaera-rekin atzera ber eramaiten. Honetan ahotsaz bokal gordin eta luzeak ahozkatzen dira, edo azkarki eta argi golpeka.

Joan eta itzuli mugimendi iraunkor honetan, kanpana gisaz eraginkortasuna lortzen da, bai gorputzarekin, bai ahozkoarekin, jo ta itzuli atzera eta aintzina diren mugetan, bilduz ta eutsiz, kanpana bat bezala.

Mugaera honetan eta (a)hotsarekin ilunabar / itzaletako izaerak argian arra-(e)goiten, gure burua izaera pertsonal eta hautskor baino haratago "arra-gandika" (hau sanskrit antzako hitza - arhat izaera argitua izanik budismo zaharrean) izaera batean osatzen dugu.

Hotsa honetan berritz ere, indarra gure baitan arreago eramaiten, lortzen da, gure burua genduzken gatazken gandik edo arrunt izatearen gandik at eramaiten.

BUDISMOA (belaunika)

Jarraian, eta basa gisako indar-metatze horiek baitatuz eta zainduz, budismoaren mantrak ahozkatuko genituzke, zutik, oinak apur bat zabalik, eta eskuak biliketako alturan jo juntaturik, ezker eskua behatza gordina barne harturik, eskuin eskua gainetik kobrituz. Ukondoetan hasita, besoak dira esku juntatuetaraino tabla batean pausaturik bezala.

Oinarrizko mantra, geldo ta zakon eramaiteko, urrengoa duzue:

GATE GATE PARA GATE

PARA SAM GATE

BODHI SO HA

Baina beste zunbait badira eta zunbait eskoletan (budistak) asko (vajrayana ildotik). Hiru, sei, edo bederatzi alditan errepikatu eta honela jarraian bada. Ondoren, belaunika ezartzen da, ariketa hori, indarra ezagutzeko eta bertan uzteko oso ona baita.

Zutik eskuak juntaturik, jetsi oinen puntetan eserrita, gero belaunika, gero oinak lurrean luzatu, besoak eskuekin zelura ireki ta pausatu lurrean, burua ere besoen artean ta eskuetatik honat poliki pausatu lurrean, eskuak altxatu buru gainean ukondoak lurrean eutsiz, berritz pausatu oro gorputza osoa sentituz / osatuz.

Eta berritz, aurkako sentiduan, zutitu, eskuak juntaturik altxatzian. Ariketa hori, hiru, sei, edo bederatzi alditan eraman, eta honela errepikatuz bada: Bere balio handienetako bat, baitan dugun (basa) hotsa metatua libratzea eta gure burua zehaztea da.

KASU EGITEA (Buda iza-era)

Azkenik, lau anketako lan-mahia honetan, kasu egitearen praktika badugu. Egunero hogei minutu hartu, eserrita edo etzanda lehendabiziko alditan, ta gero baita zerbait ari izaten ere. Gero aldiro eta aldiro eraman bizitza zeharkatuz.

Entzun eta sentitu, bai kanpoan bai zure barne minean, zure kasua, adi izaitea, deitzen duena.

Lehendabiziko alditan (zunbait astetan) buru zer izaten ari ere deskribatuz, baina bereziki ez zu edo zure burua hontan kokatzen. Nahiz ta zu sentitzen ari, plazera ta mina ere, plazera ta mina haintzat eta buru dira bertan, eta berdin gainontzezkoari so.

Gero ez deskribatu ere, baina kasu egite berean bertan izan, eta praktika hori bizitzaren egunerokoan eraman, baita ez-ustean hartzen zaituenean.

Praktika honek, baita, (basa) hotsaren gandik at joaiteko balio du, eta honen iruditzat, burua, nahia, ta gogoetatik honatago osatzeko balio du ere. Zen praktika bizitzaren baldintza arruntetara itzultzea deitua da (Soto eskolan), burutazio, asmoak, edo izan banandu/zehaztuetatik haintzat buruago.

Eta basa (izadi baita bortitza) izanaren bila joaiten bada, presezki gure izaera horietatik honatago izar-tzen baita da, baitako izpiak ta adar/indarrak osatuz, eta bizitzaren balioa eta merezia honetan baitenik, gorputza ta ezpiritua bildurik, ez beldurrez.

Noski, eta usutan honela ulertua da, zailtasunetatik haratago askatu beharko bagenuke, ordun bai ukatu beharko genuen, ta deuseztatu ere, zaila ditugun eta gaituzten alde denak, eta ze mundu gaixoa litzateke. Gauzatze gaietan gaixoa. Aldiz gure harat-izate, honatago izate hontan dugu, izarretako lege, ta mundua ingurumen bat edo bestean, babesle...

Lau praktika horiekin, basa hotsa, buru izate ta gogo izatea, gure izadiaren izatena, osatzen dugu, baita bertan berme izanik bertan uzten, budismoaren muga honetan ezarriz, eta izateko teknika gisaz, unibertsalismoa berean zehar.

AURKEZPENA

ZenDoKen molde laburra-k labur eta azkar ari izateko lanbidea aurkezten zigun. Honen ildoan, eta aipatutako aldeak batuz, borobilduz ibiltzea dugu jarraian.

BESOAK / ESKUAK

Jakinez orain (borobilki) ibiltzean urrats baten ondoren bestea gorputza alderatuz joaiten dela, besoak batabesteari alde bat izaten, hobe eranda, bata bestearen aurkako aldea bermatzen ari dira.

Urrats bat bestearen gandik bereizten, eta hontan gelditzen, beso / eskuen jarrerak ZEN DO KEN ariketan sei dira, baina anken aukera bitan.

Lehendabiziko seiak, beso aurreratuena anka aintzinatuaren aldean da. Aldiz azken seietan, beso aurreratua anka atzeratuaren aldean egoiten da.

Beso / eskuen sei jarrera horietan, besoenak dira soilik hiru, baina honela bai hiru eskuak gure buruarengan jarririk, baita hiru (antzakoak) eskuak kanpora begira ezarriz.

Hiru besoetako jarrerak (bi besoak bereizten dituztenak), urrengoak dira:

1/ ALTUA

besoak doblatuak aurpegia -begitartearen aintzinean altxaturik,

a - edo gurutzaturik eskuak kanpora begira

b - edo aldetan tiratuz eskuak barnera begira

d - dena den atzeko eskua apur bat gorago aintzinarekin parekatuz

2/ ERDIKOA

Jarraian eta goian aipatuarekin bat, aldi hontan beso bakar bat altxatua, lepoaren aintzinean doblaturik, bai edo eskua barnera begira, bai eta eskua kanpora begira, beste besoa ta bere eskua behetik / sabeletik eusten, eskua gora omen litzateken umetxo bat edo zain handiko zerbait eramaiten. Goiko eskua kanpora begira bada, ordun beheko eskua behera begira osatzen dugu.

3/ BEHEKOA

Ukondoak geridaren alturan alde bitan tiratuz, aintzinako besoak ukondoan hasia eskua zutik altxatzen du begitarteari so, beste besoak aldiz, geridaren alturan doblaturik eta oro pausaturik eskua baita behera pausatua du, litzateken tabla baten gain.

Eskuak kanpora begira aurkezten, huntan ari: aintzinako eskua kanporat so, ta atzekoa geridaren neurrian gora eraman, besoaren irudiko seaskan zerbait gora eutsiko balu bezala.

ALDETAKO POSTURAK 

Adi izan bazizte, eta berritz ere, irakurketa pausatu bat emanez, ikusiko duzue, eran bezala, bai anka parean, bai anka ez parean, sei beso / eskua-ren jarrerak direla, honetatik hiru eskuak gure bururengan, beste hiruak eskuak kanpora begira.

Postura horiek, ALDETAKO POSTURAK deituko genituzke, noiz gorputza ez da frango batua, ankak bezala, ez baitira lerro berdinean egona, baizik eta ari, bereiziak.

Noski, eta azkenik kontuan harturik, lan guzti honek edo ezkerreko aldean edo eskuineko aldean du premia, bata bestea ez izanik, ezpaikira gauzaturik gauza bat bezala...

Indarra zeharkatuz, kulunka dohain baten bidez gorputzaren itxieran eta sentipen-ezetan zabaltzen eta bizi-arazten postura egonkor gisa, posible da ere, eta honetan gure egiazko gogoa hemen, borobilki ibiltzea, postura hoietan aldiro hautatuz, zehaztuz.

BOROBILDUZ 

Borobilki ibiltzeko, beso / eskuen jarrera bat eramaiten da, hautatuko zerbait, eman dezagun arbola (...) baten inguruan, zerbait hori ingurakatzen, ibiliz.

Borobil bat hola osatzen eta berosatzen denetik eta aldatzeko, hiru aukerak badira:

1/ Lehendabizi, gelditu instante bat, eta beste sentiduan (aurkakoan, bueltan) borobilki ibili (beso ta eskuak baita gurutzatzen, aurkako sentiduan)...

2/ Bigarrenik, zure buruaren inguruan borobildu, zure gorputzaren minean zutabe bat izanen balitz bezala, eta zutabe hori ibiliz ingurakatuz...

3/ Azkenik, borobil arrunt bat bete eta berbete ordez, zortzi zenbakiaren figura (8) osatzen duzu, borobil bete baten amaieran beste bat izpilu gisa eramaiten, ez bortxez neurri edo muga berdinez (pareko borobila handiago edo txikiago ahal izanik)...

ZEN DO KEN bidaia mugigabea deitua bada (RadioKultura-rekin elkarrizketa 2008ko azaroan), ibilera mugigabea baituenik, postura egonkorretan izadiren izatetan aurkitzen den pareko bizipenagatik, hemen aurkezten dugun lan gisa, ibilera bidegabea deitua izanen zen, noiz abiapuntu edo heltze beharrik duen bidea ez den, baizik eta bidea borobil ta amaigabea - ta ez zuzena -  osatzen baituen.

Zeharkatzearen gisa, WANDERING forma oso laburtu bat da, "bonzai-ibilera" hurbilduz, gure burua, eta buru hontan, ber jasatea, azkartuz.

Oinek, molde laburrean (ikus mezua / erantzunak) genuen bezala, edo lurra ez dute uzten, takoiarekin pisutuz, edo altxatzen dira liburuxka estu baten zabaleraz, eta borobiltzearen ariketa hontan, pausatzen dira takoiak lehenik, geldo ta jarraian ibiliz, borobiltzearen programa buru ta geldo osatuz.