Ikaragarria ''Rutxi''-rena. Pentsa liteke txantxa bat baino ez dela; hala bada, garestiegia. Baina egia bestelakoa da, seguru, agintarien axolagabekeria. Nori bururatuko zitzaion horrelako trakeskeria?

Toponimoen gaineko iruzkinen bat, egun batzuk barru. Gehienak behintzat, euskarazkoak dira.

Tamalez, zuk diozun bezala, ez da txantxa bat, Aiaran akatsez betetako kartelek urteak daramatzate, eta ordezkatzeko erabakia hartuta badago ere ematen du oraindino luzera joko duela.

Kontu hauekin axolagabe jokatzen da, batez ere ez zaielako behar duten garrantzia ematen ze "total, karteltxo bat ipintzea baino ez da". Eta hori gure udal euskaltzaleak ei direnak (tipografia folklorikoak erabiltzeko orduan baino ez, antza).

En fin, besterik ez, zure iruzkinen zain geratzen naiz ;-)

Kartelari buruz, zer esan, betiko kontua. :-(
Artikuluari dagokiona (oso interesgarria, beti bezala) hasteko, ez nekien Burubio-ren antzinako izena Buruburu zela, ohikoa al da, toponimian, elementu baten errepikapen hori? portzierto, buruburu ez al da buru bi? ;-)
Legotando, Gostando = Legatondo, Gostondo?
Gorbeo, Gorbea, Garbea-z, gauza berririk bai?
Arnóstar toponimoak antzinako, edo Erdi Aroko izen propio bat ematen du.
Beste galdera batzuk sortzen zaizkit, baina hemen utziko dugu momentuz.

"Buruburu" XVI. mendean agertzen da Vuruburu grafiarekin. Ez dakit elementu biren errepikapena oso ohikoa den euskal toponimian, ez dut uste, baina dokumentatutako forma ikusita ez zait arraroa egiten Babio izenarekin analogiaz sortutako "Burubio". Eskualde honetan, antza, -io amaieradun toponimoen eragina handia izan da, ikus bestela Intxaurdio, Isardio eta enparauak ;-).

Legotando eta antzekoez, nire ustez argi dago horiek guztiak (Belandiakoak behintzat) jatorriz -ondo amaiera dutela.

Eta horietaz gain, artikuluan agertzen den "Uskaretxa" toponimoaz, esan 1516an "Urcarecha" eta "Ucarecha" formekin agertzen dela. "Urkaretxa" ez zen izango ba urkatzeko erabiltzen zen zuhaitz bat? ez dakit, etimologia bitxia da, baina baliteke.

Eta azkenik momentuz, beste noizbait aipatu dugun toponimo bat ekarri gura nuke hona: Zapoza. Ruzabaleko batzarreko lurretan jasotzen da Zapoça moduan. Artziniegan ere badago izen hau eta Barrenengoak "zapaka" berbarekin erlazionatzen zuen (terreno pantanoso). Nire susmoa da ez ote den Lendoñoko "Poza" auzoaren izen zaharra izango. Elkarrengandik hur azaltzen dira idatzita "Poça" eta "Zapoça".Zer deritzozue?

Urrutxi-ren sorreraz iritzi apur bat diferentea dut, nire ustez analogiak eragindako aldaketa da: goi> goiti> gotxi, be(h)e> beiti> betxi, urrun> urrutxi, *urrutti-ren beharrik gabe.

Interesgarria Babio-k Buruburu-ri eragindako aldaketa, baina Babio zer ote? Buruburu-k egitura berezia du…

Ruzabal-en jatorriaz, zabal dagoela ziurra da, baina lehenengo elementua? ‘Arro’ agian, amildegi edo behealderen bat hurbil dago?

Belandia izenari dagokionez, nire ustez antroponimo dago hor, agian Otxandio herriari dagokiona honera eraman beharrekoa da: Irigoienen arabera, Otxando + -ano egitura zeukan, eta *Otxandi- zen bere ‘doblete’a, berak zerabilen izena jartzeko. *Otxandi- ‘Otxando’ + ano> Otxandiano> Otxandio. Belandia-ren kasuan, agian *Belandi + -ana> *Belandiana> Belandia bilakaera izan da, bestela -a hori azaldu beharra dago.

Berantevilla-k azalpena korapilatzen du, oinarrian dagoen antroponimoak Belandia-n dagoenaren oso antzekoa izan behar du, *Beranti? Leku izenetan diferentzia txikia balitz, *Berandia eta *Belantevilla, pertsona izena *Belant- izango zen, euskarazko lekukoetan VlV> VrV aldaketa gertatuko zen. Baina ez da horrela, eta agian bi antroponimo oso antzekoak daude leku izen hauetan.

Belandiako izenei buruz, ohar labur batzuk:
Ola dutenak ugariak dira: Olaran, Laorta (*Olagorta-tik agian), Olalde, Olámendi, Olerre.

Baso, zuhaitz kutsu dutenak: Mesperutza, Arespakotxa, Padura, Artelanda, Larrínburu, Bidabe, Zabala, Larrintzar, Aranburu, Basoleta, Garai, Mimentza, Ibarra, Ojana (Oihana?), Mendiro (?), Espila, Gameliturri (baina gamelu-rik gabe), Kariaran (‘kare haran’ esanahia?), Arantxu, Artelanda, Iñarduri (*Iñardui-tik), Laku, Izardui, Eskartza, Iturrizarra, Arantxu, Mimentza, Izardui, Iñarduri…
Etxabe, Turrugutxi (iturri gutxi?).

Erdal izenak gutxi dira, eta beharbada besteak baino berriagoak: Pinos Altos, El Carrascal, El Espino, La Hayuela, El Cuervo, Fuentenueva. Biltzen duten erdara erabat gardena da, dialektalismoren kutsurik gabe.

Interesgarriak:
Garondo, *gara + -ondo? Inoiz izan da *gara-rik?
Larena, *Olarena izan zitekeen, baina normalagoa izango zen *Olakoa.
Gabiña, latin jatorria omen; Gabiaran ere bai? Gabi izenekoaren harana?
Uskáretxa, bigarren zatia haretxa, eta lehena? Eguzki? Agian urki + haretx + -a?
Aiagan, ‘gan’ dagoela bukaera aldean, baina lehen zatia?
Batete?
Zipiaran, haran bai eta *Zipi-?
Boroko, Buru + -ko?
Legotando? Gostando ere bada.
Peratxo, Pere persona izena + -txo?
Arnóstar?
Oroki?
Elbérburu, ‘buru’ badago.
Larigela, *olari ‘olako langileak’ + gela, olarien gela?
Sallurti?
Kukutxa, kuku + atx + -a?
Abírutxi, ahabi + gutxi ‘txiki’?
Marigotxi, Mari goiti?
Belaran, Bela pertsona izena, ‘bele’ txoria?
Torrengeta?
Maralde, Mari(a) + alde?
Cascajuta, cascajo-rekin harremana du. Agian erdal egitura.
Bazango? Baztan-ekin harremana?
Isasi? Oso ugaria EHko mendebalean, sasi ugarien lekua?
Urramendia, urre mendi?
Gorbeo, Gorbeia gogorarazi.
Inorrote, inaur + ?
Asperukartza? Lehen zatiak mezperu-ren antzekotasuna du.

Eup, pozten naiz holako weba egon eta aurkituaz, gainera zuetako pare bat ezagutzen dut (Gastiz, Xabip) Zelti-tik. Ale, hara doaz nire burutazioak:

Isasi: isatsetik (retama, escoba gazteleraz, ez buztana)

Urramendi: Belaskok Nafarroako Urramendiri buruz honela dio: "Monte Urra'' o ''Monte del Oro''. Del vasco mendi ''monte''. El primer elemento podría guardar relación con hur ''avellana'' pero se esperaría *Urrizmendi o *Urmendi, pero urra- es la variante regular de urre ''oro'' en composición."

Oroki: ba omen da ''-oki''leku-atzizkia, Olloki, Ordoki edota Orokietan aurkitzen dena; Oro ere ugaria da Nafarroan: Oroz, Oronoz, Ororbia, Salinas de Oro, Orokieta bera... esanahia ezezaguna.

Aiagan: hasierako Aia hori Gipuzkoa eta Nafarroaren artean dauden Aiako Harrien izen berbera izan daiteke: "Quizá ''Peñas del Desnivel''. Así Luis Michelena indica que ai generalmente se interpreta como ''declive'' aunque se muestra algo escéptico ya que tan sólo la documenta en un manuscrito del escritor vasco Añibarro"

Uskaretxa: Urkaretxa baldin bazen, badu paralelo bat: Urkamun, urkatzen zen muinoa.

Garondo: agian gariarekin erlazionaturik? Nahiz eta orain garirik ez landatu (hau ez dakit, suposatzen dut), antzinean zabalago egiten ziren zerealak.

Iruzkin interesgarri asko, bai horixe.

Gastiz:

- Urrutxi: Arrazoia duzu, normalagoa litzateke analogiaz sortutako aldaketa bat, palatalizazio azaltzeko..

- Babio / Buruburu: Babio-k antroponimo itxura du. Tontorrean antzinako herriskaren arrastoak daude.

- Ruzabal toponimoa azaltzeko hortxe daukagu “Larruazabal” forma zaharra dokumentaturik (“Larre” elementu agia?). Arroa badago inguruan. Felixek aipatu zidan behin Saratxorantz jaisten den arroaren izena izan daitekeela, ahoz antza “Larruzabal” jaso dela, baina ez nago oso ziur.

- “Belandia” izenaz eta antroponimoez diozunarekin, erabat ados. “Belandiana” forma jasoko balitz, dena errazagoa litzateke, baina bitartean... Antroponimoa, dena dela, nik ere nahiko garbi ikusten dut.

Bestelako toponimoez ohar txiki batzuk:

- Turrugutxi nire ustez “iturri gotxi” edo “iturri gutxi/gitxi” izan daiteke, hau da “fuente de arriba” edo “fuente pequeña”.

- Larena: Agian “La Arena”. “Llarena” abizena ere hor daukagu, palatalizazioarekin beharbada?

- Aiagan: Aurreko erantzunean tm-k dioen lez, hasierako elementu hori ugaria da euskal toponimian. Elementu iluna da. Inguruotan behin baino gehiagotan aipatu dugun “Aiaga/Aiega” daukagu.

- Sallurti. Nire ustez hau “Sallúrtegi” da ezelako zalantza barik (berriz ere azentuaren eragina). Agurain aldean ere Sallurtegi-ri honela esate diote. Etimologiari dagokionez, Henrike Knörrek <em> Jurgi</em> edo <em>Jurtzi</em> ikusten du toponimo horretan.

- Kukutxa: Gisa honetako toponimoak (kukutza) oso ugariak dira (“Kukutxa” Llantenon, “Kukutza” baserria Orozkon). Kostaldean arrain bat da, baina hemen?

- Asperukartza: Ez ote da izango “mesperutza”-ren aldaeran? Badira beste asko, baina momentuz...

A, eta erdal toponimoen itxura modernoaz, ba zer esan, argi dago euren berritasuna uzten duela agerian. Mendebaldera eginda, Gorobel mendiaren oinetan ere, erromantzearen presentzia zaharra agerikoa da, eta itxura zaharreko toponimoak ditugu (Vulpijeras, Pando,....), baina Belandian, aurrekoan esan nuenez, susmatzekoa da Euskarak XIX. mende hasierara arte iraun zuela bizirik.

Tm-ri: Lehenengo eta behin, ondo etorri. Pozten naiz beste irakurle-parte hartzaile bat izateaz, eskerrik asko. Diozunak ideia labur batzuk:

- Urramendi: Nik ez dut arazorik ikusten “Hur” elementua ikusteko. Inguruotan baira “Urratza” eta antzeko toponimoak (Artziniegan bertan), hurrarekin erlazionaturik. - “Oro” elementu hori iluna da, eta zabala. Ez al da inoiz erlazionatu “gain” edo “garai” esangurekin. Ez dkait e, buruz nabil eta beharbada oker nabil.

- “Urkamun” badago, sinesgarriago egiten da “Urkaretxa” azaltzeko bururatu zaidan hipotesia.

- Garondo: *gara elementu toponimikoari normalean “altura” esangura eman ohi zaio, oso emankorra da. “Garia” ez dut uste dagoenik izen horretan, nahiz eta bai, antzina garia ereiten zen gurean. Konposizioan, gainera, gari>gal- espero liteke, ezta?

Besterik ez, laster arte.

Elberburu-ri dagokiona, oso behartuta litzateke Arbelburu-tik eratortzea? Metatesi eta guzti.

Tm ongi etorri Nkrtrri-ren partez!!

Nkrtrri=Zu2wait ;-)

Zapoça eta Poça bikotea, oso interesgarria ematen du, jakin beharko litzateke ea Poza dagoen lurraldean izen erromantzeak ohikoak diren ala ez, edo arrazoiren bat badagoen erdal izen bat hor agertzeko. Zapoça ikustean burura etorri zait zapo ‘animalia’ + -tza, baina ez dakit horrelako egitura toponimian ohikoa den ala ez. Zapaka-ri buruz, hitz honen historiaz gehiago jakitea beharrezkoa litzateke, niretzat behitzat, ezezaguna izan da egun arte.
Gorbeo, Gorbe(i)a leku izenak, nire ustez oso zailak dira analizatzeko, ez dakit indoeuroperaz errazagoak izango diren ala ez, baina euskeraz behitzat oso oso ilunak iruditzen zaizkit.

Tm, ongi etorri!

Ea Celtiberiako besteren batzuk hona ere etortzen diren!

Isasi. Bai isats-etik azal daiteke, baina azkena da interesatzen zaidana, -i atzizkia bazegien, adjektibo eta participio sortzailea baina isats izenari gehitzea…

Urramendi, ‘urrea dagoen mendia’ izan daiteke, baina ez dakit, Iurre ere badago, eta beharbada leku izen honekin lotura badu.

Garondo. Gari oinarrian izatekotan *Galondo espero zitekeen, galburu eta abar bezala, baina agian gari oinarria da, lekuaren nolakotasuna jakin beharko litzateke. *gara ‘gain’ adierazteko, inoiz irakurria dut gain > *gar- (Cf. oin > or-: orkatila, soin > sor-: sorbalda…) eta horrela *gar- + ate > *garate…

Babio. Interesgarria tontorrean aztarnak egotea, Orduña sinesgarriagoa da antroponimo bat oinarrian izatea.

Ruzabal. Lekuko bilketa egin beharko litzateke, ea zaharrenek zer itxura duten. Ahozko lekukoak ere beharrezkoak dira, baina kontuan izanda eskualde hori lehen euskalduna zela eta aspalditik erdalduna, ez dute fidagarritasun handiegirik.

Belandia. Bat nator antroponimoa hor dagüela, baina zein? Beste lekukorik ez badago, zailagoa inolako ziurtasunik izatea, gaitera Berantevilla dago, hainbesteko antzekotasuna susmagarria da, baina arazoak handiak daude, lehen jarri nuen bezala.

Larena. Azalpen ona, lekua ezagutu behar. Llarena deitura bada, eta Word-eko zuzentzaileak Llerena jarri nahi izan du, agian lotura dago bien / hiriren artean.

Sallurti. Orduan ‘San Jurgi + -tegi’ izango genuke?

Kukutxa-n idatzitako arraina ‘kuku’ al da?

Urkaretxa leku izenaz eta, burura etorri zitzaidan Arizterratzu deitura eta ziurrenik, leku izena, eta oso oker ezbanago ‘haritz + -erratz +-zu’ egitura du. Irigoienek besteren bat aipatua omen du, baina orain ez naiz oroitzen.

Garondo: arrazoia duzue -l- horretaz, orduan garotik (iratze) agian?

Isasi: isastitik? Isasti aunitz dago hortik, Nafarroan behintzat. Isasti>Isasi, ez dakit t hori gal daitekeen, edo lekuz aldatu.

Eta bukatzeko, buruko pajeo bat Burubururi buruz: kasualitatez ez da hiru tontorrez osatuta izango?