Oso artikulu interesantea
Zorionak holako lanak egiteagatik

Eskerrik asko Naun! Bide batez esatea Arespalditzako hitzaldia arratsaldeko 8etan izango dela Aiarako Udaletxe berrian dagoen ekitaldi-aretoan (Arespalditzako plazan).

Gutxi gorabehera badakigu noiz hasten zen galtzen euskara Artziniega aldetik, baina, ba al dakigu noiz hasi zen hitz egiten?

Gutxi gorabehera badakigu noiz hasten zen galtzen euskara Artziniega aldetik, baina, ba al dakigu noiz hasi zen hitz egiten?

Uste dut badakidala nondik zoazen ;-)

Nik behintzat ez dakit, baina zure galderaren harira aprobetxatuko dut Barrenengoak Artziniegako euskalduntasunaz dioena gogoratzeko:

Labur esanda, Barrenengoak uste zuen elizbarruti banaketak erromatarren garaiko banaketei zegozkiela, eta era berean, erromatarren garaiko banaketek antzinako tribuen mugei jarraitzen zietela. Hortaz, Ibaizabaletik (hau da, Llantenotik) mendebaldera lehenengo Autrigoiak ziren eta gero Burgoseko elizbarrutiko erdaldunak; ekialdera Karistioak ei ziren lehenengo, eta ondoren Aiarako euskaldunak, Armetiako elizabarrutikoak, hain zuzen ere Salazarren XV. mendeko "bascongados y latinados".

Hori da Barrenengoaren teoria: muga zahar eta argi baten aurrean gaudela.

Zelan azaltzen du orduan euskal toponimoen presentzia argia eta ugaria Ibaizabaletik mendebaldera, hau da, Artziniegan? Bere hitzetan "porque muchos ayaleses pasaron a vivir a Arceniega". Eta ez hori bakarrik, Etxebarriatarren antzera, bere ustez gisa horretako populazio-mugimenduak Enkarterriko ekialdean ere gertatu ziren lur hauek Iruñeko erregeen menpera pasatu zirenean; halako euskaldunizazio-prozesu bat jazo zela, gutxi gorabehera Oja ibarrean eta Oka mendietan gertatu ei zenaren antzekoa.

Horrela ikusita azalpen erraza ematen du, baina nahikoa ote da populazio-mugimendu soil bat leku bateko egoera linguistikoa aldatzeko eta toponimian eragina izateko? Nire ustez hainbat faktore uzten du kontuan hartu barik:

- Hizkuntza jakin bateko toponimoak sortzeko giza-talde handi, egonkor eta boteretsua behar dela. Bestela, hiztun-komunitate txiki batek sortutako toponimia hura ezin islatu zitekeen dokumentazioan.

- Dokumentazio, idatzia, ofizialtasuna, beti izan dela euskararen kontrako.

- Errioxaren kasuan, ez dagoela batere argi Erdi Aroko euskaldunak birpopulazioaren ondorio ote ziren.

- 1681eko Batzar Nagusietako aipamena, baita beste aipamen batzuk ere.

Honekin esan gura dut Barrenengoak neurri batean zuzen ibili daitekeela elizbarrutien teoria horrekin, baina oso kontu labainkorra dela, itxura guztien arabera Artziniegako euskal hiztun komunitatea ematen duen baino sendoagoa eta zabalagoa zelako.