Lehenengoa izango naiz.
Baina FILOBLOGIA-ri begirada bat eman ondoren, eta darion "profesionaltasun" (Lakarra eta guzti!!) usaina somatu, oso umil eta zuhur izango naiz:
ain/in, iz/is/ez/es, ano/ana, oz/os/ues, oño/oña/ona, ika/aka/eka, ngo...................

Kaixo eta zorionak blog eder honegatik
Arreta erakarri didan lehenbiziko gauza Artziniegako udalerriaren mapa bera da. Herri polit horretan egona naiz, baina izenari buruz ez dut ezer aurkitu. Zuk zeozer barruntatu baduzu, esan mesedez. Eta betiere horrela nahiko nuke: bakoitzak dakiena mahai gainean jartzea, partida hasi aurretik (beno, partidarena “parida” txiki bat da, nik ez dut gura eta lehiaketarik, horrek tentsio arteriala igotzen duelako).

Ba harian sartzeko, Artziniega izenaren gakoa mapa horrexetan bertan egon daiteke, ARTUMIAGA izenean, hala nola Zangoza merindadeko ARTZI eta ARTZIBAR izenetan.

Izan ere, Artzibar udalerria Urrobi eta Irati ibaien artean dago. Nire ustez *arte-zi-ibar edo *ara(n)-zi-ibar da, hots, ibai arteko ibarra edo eremua-ARA(N). Ondo dokumentatuta dudanez, ZI hitz arkaikoak “erreka” adierazten du toponimian.
Artzibarren kasuan bezalaxe, Artziniegan ere Artziniega eta Ibaltzibar errekak dira.

Azkenik, Artziniegaren –NIEGA osagaiaren gakoa Artumiaga toponimoa izan daiteke, esan bezala, BIAGA-->MIAGA aldaketarekin; baina agian Artziniegaren kasuan BIAGA-->NIAGA-->NIEGA garapen fonetikoa dago (zeren kontsonante arteko iaie aldaketa ondo dokumentatuta baitago, ARRIAGA/ARRIEGA toponimoan ere ematen delarik antza, hortxe bertan), edota BIEGA-->NIEGA aldaketa xumeagoa.

Laburbilduz, ARTZINIEGA *arte-zi-bi-ega edo *arte-zi-bi-aga litzateke (edo *ara-zi-bi-ega, *ara-zi-bi-aga), honako esangura honekin: bi errekaren arteko edo bi errekaren inguruko gunea (-AGA) edo EGA.

EGAren esangura hurrengorako utziko dut, zeren ez dakit hasi orduko pasatu egin naizen.

Egun on Josu, eta ongi etorri.

Herriko izenaren etimologiari heldu diozu bete-betean, eta hori dela eta zehaztapen batzuk egingo ditut eta nire iritzia eman:

Zelan agertzen ote da herriaren izena dokumentazioan historian zehar? Lehenengo aipamena Lope Garcia de Salazarren “Bienandanzas y Fortunas” liburuan agertzen zaigu; bertan Arseniega forma azaltzen da. Geroztik, formarik ugarienak Arziniega (Arciniega) eta Arzeniega dira. Forma bi horien alternantzia agerikoa da, nahiz eta beharbada XX. mendera arte Arciniega nagusitu (forma horretatik sortu zen Ameriketan nahiko ezaguna den abizena). Baina diodanez, biak agertzen zaizkigu, baita Arziñiega ere.

Nik uste dut dokumentatutako lehenengo formak pista handia ematen digula izenaren etimologia asmatzen saiatzeko. Hipotesi hau Felix Muguruzak planteatu zuen eta nik orain arte entzun dudan sinesgarriena da. Bai, Josu, uste dut patronimiko bat dela Artziniega, hain zuzen ere Arsenius latinezko izenetik eratorria. Patronimikoaren atzizkia (–iega) erromantzez emankorra izan da (pasiego, solariego, casariego...). Ikerketen arabera jatorri prerromanoa du, indoeuropearraren *-iaka atzizki posesibo batean. Atzizki horren adibideak ez zaizkigu falta toponimian (esaterako Burgosko Tabliega herria edo Noriega). Aiaran atzizki horren beste adibide bat daukagu Mariaka toponimoan, non euskarak jatorrizko formari hobeto eutsi dion, erromantzeak jasan duen eraldaketarik gabe (hau ere patronimikoa litzateke, Marius izenetik hain zuzen ere).

“Arsenius” izenaren s hori zer dela eta bihurtzen den z (hau da, bizkar hobietako igurzkaria) azaltzea erraza da: latinezko s horrek mailegu zaharretan horrela jokatzen du, ahoskunea ez zelako gaztelaniazko s-aren (goi hobietako igurzkaria) pare-parekoa. Horrela dauzkagu paradizu testu zaharretan, edota gorputz bera ere.

Horixe da nik uste dudana.

Zure teoriari alde eztabaidagarri batzuk ikusten dizkiot, *bi>mi>ni eraldaketari baino gehiago (hau ere ez dut oso ohikoa ikusten, baina fonemak hurrekoa dira, behintzat) toponimiaren lehengo zatiari. Uste dut proposatzen dituzun eraldaketa fonetikoak oso bortxaturik daudela, ez direla naturalak:

*ARTE-ZI>ARTZI: Fonema bakarra den arren kontsonante arteko bokal hori jaustea oso fenomeno arraroa begitantzen zait.

*ARA-ZI> ARTZI: Hemen bokalaren erorketa ez da horren inposiblea, baina hala ere azaldu beharko zenuke zein den hori azaltzen duen erregela fonetikoa eta beste adibide batzuk eman.

Diozu ondo dokumentatuta daukazula ZI berba zaharrak “erreka” esan gura duela. Nik ezin dizut ezetz esan, baina ematen duzun adibide batek ez du balio, Ibaltzibar erreka ez baita existitzen. Erreka horrek Ibaizabal du izena, eta beste hori errata bat baino ez da. Uste dut Becerro de Bengoak halan eman zuela eta geroztik etorri diren askok eta askok akatsa errepikatu baino ez dute egin. Erreka horri inork ez dio inoiz Ibaltzibar esan, ez ahoz ez idatziz.

Azkenik, esangurak berak ere ez dut uste zerikusi handia duenik Artziniegak duen kokapen geografikoarekin, herria ez baitago inolaz ere bi ibaien arteko gune batean, baizik eta erreka baten ondoko muino baten gainean. Erreka bakarra dago.

Laburbilduz *Arazibiaga edo *Artezibiaga batetik Ar(t)ziniega eratortzea oso-oso gaitz ikusten dut. *Arseniaka>Arseniaga>Arseniega batetik, ostera, askoz normalago, eta gainera dokumentaturik daukagu.

Ondo ibili

Zera diñozu:

Uste dut proposatzen dituzun eraldaketa fonetikoak oso bortxaturik daudela, ez direla naturalak:
*ARTE-ZI>ARTZI: Fonema bakarra den arren kontsonante arteko bokal hori jaustea oso fenomeno arraroa begitantzen zait.
*ARA-ZI> ARTZI: Hemen bokalaren erorketa ez da horren inposiblea, baina hala ere azaldu beharko zenuke zein den hori azaltzen duen erregela fonetikoa eta beste adibide batzuk eman

Lehen kasuan, kontsonante arteko bokal hori erortzen da batzuetan. ARTZIBAR da adibide bat, baina lexikoan ere hor dira ARTZATU (bahetu), OSKORRI, OSKARBI (ortze-garbi), eta seguraski ASTI (*atse-zio), ASPER (*ase-buru-er) eta ASKARI (*ase-kari).
Baina zuk diozunez ARTE-ZI ez dagokiola ondo Artziniegari (zelan dakizu herriak ematen diola izena parajeari, eta ez parajeak herriari?), bigarren hipotesira mugatuko naiz (ARA-ZI)
Bide batez, nik Ibaltzibar aipatzen dut, baina ezeren adibidetzat jarri gabe. (Zein da Artziniegari Ureta inguruan biltzen zaion erreka horren izena, zure mapan moztuta ageri dena? Ibaizabal bada, zuzenketa abisua eman beharko diezue hemengo Entziklopediei eta kartografoei)

ARA-ZI hori, euskara modernoan ibarra esan nahi duela, oso zabala da toponimian. Nire ustez Araxes eta Arakil ibaiek etimo hori daukate (Ara Coeli-ren kontua badakidan arren), baina beste hauek jaso ditut inguruko makrotoponimian:
ARCE (EKI Pir. eta Asturias), ARCERA eta ARCHÚA (Ebro ing), ARCELLANA (Narcea), ARCEO (Kadagua goienean, BU), ARCE (PUENTE-) (Pas ertz), Artzentales (B), ARCY-s-Cure eta ARCY (Auxerreko herriak), eta Charenten, berriz, ARÇAIS, ARCES (itsasoraino iristen den lautada), ARCHIAC (Né ertz), ARCHINGEAY (Charente ertz) eta ARCINS.

Beste osagai batzuekin batera, honako hauek ematen ditu:
MARCENADO (Nora)
Narcea
LABARCES (Escudo goienean)
NARCIANDI (Sella)
NARCIANO (Sella)
COMBARCIO (Narcea)
BARCIA (Agüeira eta beronen arteko mailoa)
BARCIA (la CANDANOSA de)
MARCILLA –290- (ibaien bateragunean)
MARCILLO
MARCIAC (EkiPIR)
NARCY
MARÇAIS
MARCIGNY
MARCILLY-en-Gault (lakuen erdian); Etang de Marcilly,...)
MARCY
VARCY
MARCY
MARCIGES
MARCENAIS (ibai ertz)
MARCILLAC (laugunea, Livenne ibaitik gertu)
MARCILLAC-LANVILLE (Charente ertz)
MARCILLAN (ibai ertz)
NARCEJEAC (Charente ertz)
MARCILLY-le-HAYER (laug)
MARCILLAC (Lendou ibarburuan)
MARCILHAC-s-CÉLÉ
MARCILLAC (Isle ertz)
MARCILLAC-la-CROÎSILLE (lakutik gertu)
MARCILLAT en COMMENTRY
MARCILLOUX (laugunea erreka artean)
MARCILLAC-St.Quentin

Bestalde, Arsenius, Marius, Seberianus, Claudius, Granius eta halako izenekin gure leku-izenak irakurtzeari errazkeria hutsa deritzot, hizkuntzalariek ezjakintasunaren ondorioz egindako trakeskeriak. Zergatik ez dute esan BERRON (Antoñana ondoko ibaia) Verron jaunarengandik datorrela? Horren erroa (ibar) identifikatu dutelako. Baina Artzeniega, Zeberio, Laudio, Gernika eta beste askoren erroak ez zituzten identifikatu, eta errazenera jo zuten: kartularioetan antzeko izenak aurkitu eta blasta esleitu bakoitzari berea (eta gero azalpen fonetikoak horra egokitu)
Euskararen fonetika historiko diakronikoaren arabera, z-->s aldaketa eman da gure artean; eta askoz zailagoa deritzot s-->tz bihurtzeari, alderantzizkoari baino. Berriro aipatzen duzu GORPUTZ, nahiz eta argi demostratu dudan erro eta esanahi pre-latinoak dituela.

Kaixo Josu.

Arrapaladan erantzungo dizut asti barik nabilelako eta astegoieneko deskonexino informatikoa egitear gainera.

Nik ez dakit zergatik herriak ematen dion izena parajeari eta ez parajeak izenari, baina uste dut kasu honetan argi dagoela. Eman duzun etimologiak ez dauka zerikusirik parajearekin. Gainera, ez dakit zer dela eta eman behar dion izena parajeak herri bati eta ez alderantziz. Han Arsenius izeneko bat bizi izan zen eta horrek eman zion izena. Hain gaitza al da??

"Ibaltzibar" dagokionez hala da, txarto dakarte entziklopedia, mapa eta liburu gehienek, Badiotsut, behinola egindako akats batek arrakasta izan du eta konpondu beharko litzateke.

Ematen duzun toponimo zerrenda luzeari ez diot iruzkinik egingo. Ez dakit hainbeste Europako toponimiaz, baina berriro diotsut, sinplekeria iruditzen zait hainbeste toponimori etimo berbera suposatzea soilik antzeko itxura dutelako, Azterketa sakonagoa beharko litzateke.

Errazkeria deritzozu Arsenius, Marius, Seberianus, Claudius, Granius eta halako izenekin gure leku-izenak irakurtzeari. Baina zergatik??? kasu horiek gehienek jatorri ondo dokumentatuta daukate, agerikoa gertatzen da antroponimo latinoekin duten hartu-emana. Zeberioren kasuan esaterako dokumentatuta agertzen da Miravallesko hiri-gutunean Comarca de Severianus inguru horri erreferentzia egiteko. Gainera, eboluzio fonetikoa gauzatu duten fenomenoak logikoak eta sistematikoak dira, hala nola, bolaken arteko kontsonantearen erorketa (Gollano>Gollao, Artano>Artao...)

Abibide bi:

· SERVERIANUS>ZEBERIANO>ZEBERIO

· CLAUDIANUS>LAUDIANO>LAUDIO (Kasu honetan gainera, erromantzezko formak ere eboluzio parareloa eta erregela propioekin izan du)

Non ikusten ete duzu arazoa edo alde iluna??? Hor ez dago errorik aurkitu behar. Uste dut erroak bilatu gura dituzula leku guztietan, edonon dela ere eta horrek zure ikuspuntua trabestu egiten duela. Nik ez dinot inon ez dagoela errorik, baliteke, baina ez daukat dudarik dokumentatuen eta frogatuen dagoen hipotesiaren alde egingo dudala, ez polit edo miresgarrienaren alde.

Azkenik, z>s aldaketaren harira, diozu zaila deritzozula s>z aldaketari. Bada ez da zaila, are gehiago, zuri normala iruditzen zaizuna fenomeno "berria" da euskaraz, sistema fonologikoaren simplifikazio batek eragindakoa. Kontua da latinezko "s" horren ahoskunea euskarazko "z"-ren ahoskunetik hurbik zegoela eta horregatik latinezko mailegu zaharrek fonema huraxe hartu zuten euskaraz. Ala "paradizu" ere ez duzu latinezko mailegutzat jotzen??

Aur bero bat eta barkatu akatsen bat badoa, presaka nabil eta.

P.S: Zuk uste duzu ondo frogatu duzula "gorputz" ez datorrela latinezko CORPUS-etik, baina egin duzuna izan da beste hipotesi bat eman, nire uste apalean oinarri sendorik ez duena, baina edozein kasutan hipotesi bat, ez proba definitiborik.

aupa Xabi, zelan astegoiena?

GORPUTZ kontua tentatzeko soilik aipatzen nizun, nik badakit-eta INOIZ ERE ez dizuedala frogatuko Mitxelenari fede artikulutzat hartutako gauzaren baten kontrakorik.

s-->z aldaketaz ez dut ezer esan,
s-->tz aldaketaz baizik, eta hori ere, Artziniegan pentsatuz, hitzaren barnealdean (alderantzizkoa baino zailagoa deritzodala esanez, ez besterik).

ARTZINIEGAri eman diodan etimologiak parajearekin ez daukala zerikusirik diozu. Nik uste dut baietz: *ara-zi-bi-aga (edo *ara-zi-bi-ega), biek daukate zerikusia hango orografiarekin, bi erreka (zi-bi) edo bi ibar (bi-ega) dagoen eremua (ara) aipatzen delako.
Hain zuzen ere Artziniega eta Lanteno bitarteko edo inguruko eremua.
Bestalde, Arseniusengan pentsatu aurretik, ARZA herritxoan pentsa daiteke, Artziniegaz haragoko bailaran, Aiega ertzean. Baten batek “Hartza” delako batengandik datorrela esango badizu ere, *ara-za dela uste dut, *ara-azua jatorrizkoaren laburdura (hortik zenbaitetan Artza eta Artzua ere agertzea toponimian).

Leku guztietan erroak aurkitu gura ditudala diostazu. Ba bai, euskal izenak euskal erroez osatuta daude, eta errook ez identifikatzearren jo izan da jo izan da errazenera. Bartzelona *bart-ze-lo-ona dela esatea bezain gauza barregarrietara, nire ustez: Artziniega ARSENIUS, Zeberio SEVERIANUS, Laudio CLAUDIANUSetik, Gamiz GAMUS, Abadiño ABANIANNUS delako batengandik, etab. (Hurrengorako utziko ditut gainerakoen irakurketak, baina ABADIANO adibidez, *abo-ariño izan daiteke erraz-erraz, Axpe inguruko Ariño izenek, hala nola ARIÑO *ara-ino (bailaratxoa) izateak erakusten duenez. Hots, ABADIÑO= *abo-ara-ino, bailaratxo(aren) sarrera.

Bestalde, erroak ezagutuz gero, EL VICHO eta horrelakoak interpreta daitezke.
Izan ere, VICHO hori CHUFIN kantabroarekin eta LLOVIO asturianuarekin alderatu behar da, kontzeptu bera adierazten baitute (bi erreka biltzen diren gunea), bi eraiketokin: *bi-joo eta *joo-bi-(n) hurrenez hurren. Eta JOO, IJJO edo YO hori (euskaraz ez dakit zelan transkribatu behar den) erreka emaritsua denean ijjo-urru bilakatzen da, Iurreta, Igorre eta abarretan, kasu.

Zera diozu: “sinplekeria iruditzen zait hainbeste toponimori etimo berbera suposatzea soilik antzeko itxura dutelako, Azterketa sakonagoa beharko litzateke.”

Konturatuko zinenez, normalean ez dut toponimo osoen etimorik egiten, azterketa sakonagoa egin arte, hots, esangura eta orografia bat datozela egiaztatu arte. Soilik ERROAREN azterketa konparatiboa egiten dut, erro horiek 20.000 toponimoren multzoan identifikatu eta sailkatu ondoren (lau urteko azterketa sakonaren ondorioz).

Badakit zuen arretarik ez duela mereziko, baina erro horiek honako hauek dira: IZ, ZI, AI(A), KAR, SU, AUZ, AZU, IRA, IJJO/JO, LO, BA, BI, ILU, LAU, BUR(U), AHO; GOE, UKU, KUR, DOR/ORD, URRU(I), ARRE, ER, (A)GER; AMA, ARA, UR, ANU, LEA, AL(A).
Erro horiek esangura zehatza eta finkoa dute edozein kasutan (nik aztertu dudan eremuan behintzat), eta beraien konbinaketarekin dezifra daiteke euskarazko toponimia guztia.

Egunon Josu.

Astegoiena ederto, edur artean pozik. Agujetakaz baina gogotsu ;-).

Ematen du -tira, nahiko ziur nago- gaitza izango dela gu biok ados jartzea, baina horrek ez du esan gura zure aportazioak eta zure iritziak gutxiesten ditudanik. Zuk zure teoria garatu duzu, defendatu egiten duzu eta ondo deritzot. Iruditzen zait berton aipatutako kontuetan (toponimoak eta bestelako kontu batzuk) oker zabiltzala eta bai, erroak edonon bilatzeko grina horrek "itsutu" egiten zaituela, besterik ez. Are gehiago, "Hitzen koba" irakurtzeko asmoa daukat; ez pentsa, beraz, nire arretarik ez duela merezi. Ez nauzu ez egiaren jabe ez jakintsu handia, ezta gutxiagorik ere. Arlo honetan interes apur bat duen gazte bat baino ez naiz.

Hala ere, *bart-ze-lo-ona interpretazio barregarria eman ditudan etimologiekin alderatzea ez zait bidezkoa iruditzen. Zuretzat barregarria izango da, baina aipatutako toponimoak antroponimo latinoetatik datozela esaten duen teoria sendo eta ondo frogatuta dago, gertatutako aldaketa fonetikoak logikoak eta SISTEMATIKOAK direlako euskal toponimian. Eboluzioak, beraz, erregela finko batzuk jarraitzen ditu toponimo guztietan, euskarak gisa horuetako "mailegu" horiekin jokabide berbera izan du eta erraz da frogatzen. Zein arazo ikusten duzu? Hori barregarria gertatzen zaizu?? Ematen diren froga dokumentalak, adibideak, egin diren ikerketak, barregarriak al dira zuretzat??

Seguru aski gai berberari bueltak ematen ibili gaitezke orduka eta orduak gu biok, eta ez ginateke ados jarriko; baina berriro diotsut, non ikusten diozu arazoa Zeberio "Severianus" batetik datorrela esateari, are gehiago antzinako dokumentazioan forma zaharragoa agertzen denean? Ez didazu toponimoaren etimologia "erroduna" zertan eman (gura baduzu bai, noski), soilik ikusten dituzun arazo zientifikoak aipatu.

Azkenik, beste gauza bat: arreta eman dit EL VICHO toponimo nire ustez okerrari (edo behintzat toponimoaren interpretazioa) esan duzunak. Ni seguru nago erdaldun batek egindako analogia dela. Leku horren izena ALBITXU da, jatorriz ALBITZU. Orozkon eta Zeberion bertan ere badago izen bereko toponimoa. Sarritan ez da izkutuko interpretazio bat bilatu behar, gauzak berez lar gaitzak ez direnean. Ene uste apalean, jakina.

Ondo segi Josu.

aupa

Arrazoi duzu EL VICHOren auzian. Asteburuan igaro nintzen Artziniegatik, eta URETAn behera VICHO ikusteak itsutu egin ninduen. Leku hura ikusita, (lea)-bi-ijjo eman zidan bete-betean, baina inguruko toponimoekin alderatzea (zuk egin duzuna) falta izan dut. Eta ALBITZUk ere oso ondo erantzuten dio orografiari: *al(h)a-bi-azu “bi aldaia edo bazka dituen bailara”. (Parkatu berriro erroak sartzea, baina hanka sartuz ikasten da)

Badakit itsuan jokatzea oso arriskutsua dela toponimian. Ikustea besterik ez dago Mitxelena latinak eta antroponimoek itsutzeak zein egoerara ekarri gaituen. Nik ez nuke gura “nire erroekin” gauza bera egiterik, baina badakit behin baino gehiagotan sartuko dudala hanka.

Bide batez, ni ez naiz nor Mitxelena gutxiesteko. Kontua da euskal senik ez zeukaten hizkuntzalari jakintsuekin dantzatzea tokatu zitzaiola (eta zenbaitetan kexu ageri da haien radikalismoaz, den-dena latinetik interpreta nahi izateaz). Baina dogmatikoenak Mitxelenaren jarraitzaileak izan dira.

Hona hemen Mitxelenaren esateko moduak:

"En algún caso -o, o dicho -io, es var. de -iano: así en Durandio junto a Durandü, Ceberio (doc. Ceberíano, actual Ceberío, Vizc., sin dud. Severianum)."
(Eta gero arauak ematen ditu: La caída de n intervocálica es normal;
detrás de i, -ao se reduc, -o).

Mitxelena kasu honetan Caro Baroja eta beste romanista porrokatu batzuei erantzuten eta galga jartzen ari da. Azken hauek diote –ANA, ANU(S) guztiak antroponimoak direla, eta –ANO “fundus” dela… Mitxelenak erantzuten die: “algunos topónimos en –ANO (Elkano….) no deben incluirse aquí”, baina Severianum-en amore ematen du. Eta jarraian dio: “queda mucho por aclarar en cuanto a la etimología de los nombres en –anu, -ano de origen latino”. Beraz, Zeberio Severianoren fundua dela eta halako ipuinak ezin ditugu hartu oinarritzat toponimoen azterketan.

Eta Laudiori buruz,
Otxandiano-->Otxandio aldaketaz diharduela,

Es tal vez el caso de LAUDIO, forma vasca de Llodio (Alava), de Claudianu (la relación con Claudius la estableció Meyer-Lübke)

Ikusten denez, Mitxelenak ez dauka argi, besteak beste dokumentu zaharretan, Claudium hori falta delako….
Ostera, Alfonso Irigoyen ziur dago: “No cabe casi duda de que Llodio, pop. Laudio, no puede proceder más que de Claudius”
Eta gero horrek ere hainbat arau, betiere “detaile” txiki bat ahaztuta denek ere: Galdakao eta Arratia osoan behintzat Laudío esaten dutela (-i- azentuatuz) euskaldunzahar edadekoek..

Laudío izenaren etimoak ematean, LAURO (Loiuko auzoa) eta halakoak hartu behar dira kontuan lehen osagaia dezifratzeko; eta DERIO eta halakoak bigarren osagaia dezifratzeko. Nire ustez *lau-orio edo *lau-erio izan daiteke (“ERIOAK Erezan, Butroeko alaba Plentzian”, diño Refranes y Sentenciasen 454.enak), hots, ibai jarioa laugunean.

Zeberiora bueltatuz, egia da “comarca de Ceberiano” ageri dela (1375), baina hortik ezin da atera gure Alfontsok ateratzen duen konklusioa, “sin duda del nombre de persona Severiano”. Nire ustez “Zeberioko eskualdea” esan nahi du, Zeberio latinez idazterakoan Ceverianus idatzi zutelako.

Gauza bera gertatu zen ABADIÑOrekin, Abadianus idatzi zutela, eta “Munius Abadiensis abba”. Baina dokumentu zaharrek “abate de Abadiano” eta “Albaro de Abadiano” diote, lekua dela argi utziz.

Gogoan dut Derioko Seminarioaren armarrian “Deriensis” jarri zutela. Agian 500 urte barru, euskaldunik geratzen ez denean eta bibliotekako paperak sitsak jaten dituenean, armarri hura besterik ez da geratuko, eta hizkuntzalariren batek DERIO izena Deriensis-etik datorrela demostratuko du.

Halere, halako bitxikeriei jartzen diedan erreparo handiena zera da: toponimo horiek euskal izenaren barnetik dezifra daitezkeela (Abadiño=*abo-ariño; Zeberio=*zi-behe-erio, etab.), gauza arraroak eta korapilatsuak asmatu beharrik gabe.

Aupa, Xabi
Seguruena, nik baino hobeto jakingo duzu hau, baina Artziniegako Albitzu Gordexolako mugan dago, eta Gordexolan honelaxe dokumentatu da:

Albicho (1582), Las penillas de albicho (1650), El Bichu (1764), Albicho, Al Bichu (1764)

Kaixo Naun

Irakurria neukan, bai, horrela dokumentatzen dela. Uste dut "El Gordejuela de antaño" liburuan izan zela. Zuk batu zenituen hango zerrendako toponimoak?

Ikusten da, bestalde, aspalditik agertzen zaigula fonema palatalizatua, hau da, ez dagoela "Albizu" gisako ezer. Baliteke erdararen aspaldiko eragina izatea, edota inguru hauetan palatalizazio hori zenbait kostestutan zaharra izatea. Ez dakit zerikusirik izango duen, baina oraintxe jatorrizkotik traskribatzen nabil lehengo egunean ipini nuen Ulibarriren testua (ahal dudanean ipiniko dut hemen) eta hor salbuespen barik -rantza guztiak Ulibarrik -rantxa egiten ditu (bierancha, alderancha....). Fenomeno bera?

Edo baliteke, zergatik ez, -(t)zu atzizkiaren aurrean ez egotea, eta -txu hori jatorrizkoa izatea. Dena dela, nik uste dut badagoela atzizki hori, Zuhatzu, Urkizu, Lexartzu eta hainbeste euskal toponimotan agertzen dena beti fitonimoei lotuta.

Ondo segi

Aupa, Xabi (Neu-Naun naiz, ez dakit zergatik baina "Neu" idatzi arren, "Naun" azaldu zait sinadura gisa)
Ba, bai, hala da, liburu horretatik jaso ditut toponimo horiek.
Bestalde, toponimoak ez zituzten liburu horren egileek jaso, Marco Royo izeneko ikerlari batek baizik.
Oker ez banago, Marco Royok Gordexolako eta Zallako monografia historikoak idatzi zituen. Lan horiek egin bitartean, dokumentuak ikertzean topatu zituen toponimo guztiak jaso, eta zerrenda batean bilduta argitaratu zituen liburuetan.
“El Gordejuela de antaño” liburutik kopiatu, eta zerrenda osoa paratu dizut hemen, interesatzen bazaizu eskura izateko: hemen duzu dokumentu zaharretan jasota dauden Gordexolako toponimoen zerrenda, “El Gordejuela de antaño” liburuan bildutakoa.

Topónimos de Gordejuela (gentileza de Marco Royo)

Muchos topónimos aparecen repetidos con diferentes grafías. Se acompaña el topónimo del año del documento en el que aparecen con dicha grafía.

Acheta 1643
Aguadero de Villanueva 1588
Aguas Altas 1821
*Aguicheta 1824
*Aguirre 1580
¿Aguirre de Zaldo 1591
*Aguirrealdai 1565
*Aguirrebechi 1588
Aguirremuru 1642
Alabarra de Zaldo 1588
*Albicho 1582
*Aldai 1588
*Aldapabe (so sant gorgi) 1576
Aldape 1580
*Aldeco 1599
*Alecum (monte de) 1609
Algorta 1576 (monte de) 1780
Alterregal del cabo o del arroyo 1605
Alto de los corrales 1878
Altura (en casilla de Zaldo) 1599
*Allende el agua (rodayega) 1597
Allende 1553 (ferrería) 1737 (martinete) 1636
Allende (castañales) 1720
Allende de Zubiete 1799
*Amechezurra 1635
*Amezcorta 1588
Amureta 1824
Andora 1635
Anjal 1824
Añarrito 1666 iñarritu 1697
*Arana 1558
Aranbalza (monte de) 1585
*Aranzagorta de arriba 1588
*Aranzagorta 1577
*Aranzazu (ayo.) 1551
Arcia (monte de) 1910
Arcil (sebe de) 1636
*Arechabala 1588-1799
*Arechederra 1588
*Armoque 1581
Armureta 1771
Arrastico 1581
*Arrazico 1597
*Arrazuria 1588
Arrei 1726
Arrinbulo 1799
Arristatui 1649
*Arroyo de landaburu 1644
Arroyo de los corrales 1600
*Arroyo de Zubero 1583
*Arroyo de Zubiete 1799
*Arroyuelo 1591
*Artao (camino de) 1621
*Artecona (ermita) 1788
*Artecona (ferrería) 1799
*Arzila 1727
Ascaita 1644
Ascana 1770
Ascana 1770
*Aspuru 1747
Axcana (peña de ) 1586
*Axcarai 1582
Axcarai (ferrería de) 1584
Ayal 1824
Ayal de sobre sanchoyerto 1588
Babrita (castañal) 1538
Babuta (castañal de) 1538
Bacazeluna (monte de) 1735
*Bajo de ligorria (llosa de) 1635
Balla de escoria 1617
*Barcena 1588-1622
*Bardogaran (bortal de) 1763
Barguti 1666
Barranca de algorta 1709
Barranco de larrea 1922
Barranco de los orcales 1803
*Barruti de Zaldo 1607
Barruti (martinete) 1583
Barzena 1588
*Basabe 1588
Basabe de hescuza 1666
*Basoco 1588
Basoco de arriba 1799
*Belaustegui 1591
Belostegui 1766
Beluchar 1824
*Berascola 1586-1591
Berbiquez1648(castañal) 1672
Bidabe 1672
Bilachas (castañal) 1636
Bilochar 1660-1672
Billola (bortal) 177?
*Biquirrio 1785
Borto (cerro del) 1824
*Brenilla (monte de) 1577
Burieta (monte de) 1791
Burieta (bortalillo de) 1878
Burieta (bortal de) 1878
Burtibar 1919
Cabanetallende 1583
Cabrerizas (bortal) 1937
Calle 1803
Callexa del espinal 1824
Callexon de la peña 1824
Camiaga 1596
Campa de la vena 1824
*Campo de Santa Isabel 1677
*Cantarrana 1776
*Caparroli 1607-1811
Caparroli (castañal de) 1636
Capiru (puente de) 1859
Cariaga 1596
Carrascal 1776(castañal)1700
Cartañuelos 1824
Casa quemada 1810
Casa quemada castañiza 1700
Casa nueva 1593
Casa vieja 1670
Casa nueva de zubiete 1698
Casilla de zaldo 1757
Castañabacocha 1565
Castañiza (ayo.) 1580
Casteinza 1799
Cerezo redondo 1826
Concholla 1824
Contezuelo 1912
Corrales 1824
*Cortazar 1644
*Costanilla de arrazico 1706
*Cruz de padura 1670
*Cruz de mayorga 1583
Cruz de la zarzuela 1739
Cruz de villamonte 1668
Cruz de la fuente de aranzazu 1785
Cruz de biquirrio 1583
Cucuruchu 1801
Cucutamendi 1878
*Cueva de la mora 1697
Chabarri de urrutia 1596
*Chabarri 1596
Chabarria 1596
Chorrica 1824
Dubabia (caseria de) 1799
Dubalza(bortal de) 1563-1591
Duibalza 1832
Echebarria 1799
El abellanal 1790
*El acebal (arroyo)1670
El azebal 1743
*El altuero 1586
El andrinal 1642
El anduraje (monte de) 1834
El arbol blanco 1878
El arroyo mayor 1596
El arroyo 1586 (castañal)1638
El ayal (monte) 1577
El barranquillo 1824
El bedul 1878 el bedun 1821
*El berdugal 1741
El berezal 1562 el brezal 1878
El callejo (castañal) 1637
El callejo de laiseca 1636
El camino blanco 1636
El cardenchal (presa de) 1622
El cardenchal 1791
El cardrugal 1636
El carrascal de la paulina 1878
El cercado (tierra labrantia) 1799
El cerro del borto 1662
El cerro (arbolar de) 1636
El cerro redondo 1824
El corral 1668
El chorro 1727
El embosacadero (encinal del ) 1850
El encinal de las garganteras 1878
El escacho 1878
El escalon (bortal de) 1769
El espinal 1596
El fabliso 1596
El gavilan (peña de) 1634
El jardin 1777
El juncal 1824-1878
El maillar 1591
El manzanal 1911
El millar de abajo 1771
*El millar 1633-1771
El millar de arriba 1751
El moscadero 1824
El mujatal 1670
El nocedal 1647
El nonzal 1596
El nunzal 1596
El ojo (peña de) 1634
El oyo 1776
*El palomar 1635
El peñisco 1824
El perucho 1598
El picaral 1636
El pico 1636 (castañal) 1722
El pino 1824
El ponton de abajo 1766
El ponton viejo 1558
El ponton viejo( ferrería) 1728
*El ponton 1591-1614
El ponton de arroyuelo 1672
El portillo 1600-1636
El portillo (castañal) 1636
El puente 1827
*El ribero 1558
El roncal 1662
*El sel 1795
El terco 1636
El timbadero de iarto 1834
El tocornal 1558
El torcaje (castañal) 1722
El torcal 1724
El troncal (castañal) 1558
El tronco 1912
El valle (bortal del) 1850
El vivero 1636
El xicar 1596
El yero 1824
*Elejalde 1878
Elijasu 1913
Encinal mayor de las garganteras 1878
*Errecaguren 1785 recaguren (monte) 1624 recauren 1785
Escarziaga 1588
*Escuza 1643
Escuza (arroyo de) 1700
Hezcuza 1666
Espalda de la garbea 1824
*Espaldafria 1799
Espinal de ugarte 1824
Espinal 1622
Esquina del ayal de urtiaga 1878
Exgurbidi (peña y burullos de) 1614
Esquina de iturreta 1602
Ezquerrola 1776
Fuente de amechezurra 1824
*Fuente de aranzazu 1583
Ferrería de axcarai 1584
Fuente del caño 1720
Fuente de concholla 1824
Fuente de escuza 1824
Fuente del espino 1824
*Fuente de fuica 1911
*Fuente de iturreta 1824
*Fuente de lartundo 1583
*Fuente de madaria 1804
*Fuente de sotillos 1665
*Gabiña 1591
*Galbarrenda (monte) 1577
*Gallarraga 1598
*Gallarreta 1591
Garagoitia 1622
*Garagorta 1673
*Garai 1584-1734
Garaialde 1590
Garaialde de zaldo 1919
*Garamache 1644
Garbea de san vicente 1689
*Garbea 1824
Garraldai (monte de) 1834
Gogotamendi 1824
Gorbea (bortal de) 1785
Gorostiola (casas) 1583
Gorri 1587
*Gortazar 1637
Gurdibide 1565
*Gurtibar 1824
Hechabarri 1563
Hirola 1672
Hortusaustegui 1588
Urtusaustegui 1579
Hospital (arroyo de) 1673
*Iarto 1834
Iartubi 1766
*Iauregui 1588 jauregui 1799
Iauregui de zaldo 1588
Iaureguibarria 1616
*Iaureguizar 1613
*Ibargarai 1584-1634
*Ibargüen 1553
Ibargüen (bortales) 1785
*Ibarguti 1635
*Ibarra 1588-1675
*Idubalza 1583-1745
Iero 1824
Igareda 1644
Igurbide 1633 iguribibi 1616
Indora 1824
*Iraola 1596-1599
*Irazagorria 1579
*Isasi 1766
*Isunza 1878
*Isusquiza 1644-1799
Isusquiza (tejera) 1759
Susquiza 1591
Isusquiza de abajo 1767
*Iturreta 1557 turreta 1635
Iza (castañal) 1637
Izaro 1635
Jerribarria 1698
*Jugueda 1596 jugueta 1596
Jugueta (fuente) 1583
La arena 1644
*La bacuna 1592
La baluga 1607
La barnera 1596
La barranquilla 1666
La barrera (pieza) 1828
La cabaña 1922
La calleja mayor 1636
La calleja de mendieta 1635
La calleja 1601 la callexa 1735
La campa llana 1878
*La camporra 1676
La cantera 1677
La carra (monte) 1580
La casilla 1793
La cerca 1810
La cerrada 1847
La conchola (castañal) 1636
La cortina (monte) 1642
La cruz en sarmina 1795
La cuesta de obecolla 1662
La cuesta 1801
La cuesta de san esteban 1664
La derruñada 1586
La ducha 1720
La encina 1824
La encinilla 1666
La esparraguera 1722
La espina 1636
La esquina arriba 1636
La estrada 1650
La factura 1724
La ferruz 1792
*La fuente del oro 1878
La fuente de la arana de azcarai 1878
La fuente del nocedillo 1878
La fuente de los lagos 1583
La fuente (castañal) 1834
*La fuente de ortega 1806
La fuente de san vicente 1878
*La fuente de la calle 1878
*La garbea 1576
La herreria (pieza) 1562
La hoguera 1672
La inzuela 1865
La junquera 1558
La junquera de carriza 1643
La ladera del pico 1878
*La laguna 1636
La lama 1805
La landa 1565
La lastra 1563
La lerra 1889
La lobera (castañal) 1637
La llanilla 1636
La llana 1596
La llana de basabe 1766
La llana de ibarra 1603
La llana de isasi 1778
La llana de molinar 1637
La llana de palacio 1728
La llana de san vicente 1664
La llana de urrutia 1555
La llana de zubiete 1635
La llosa de arriba 1668
La llosa de garai 1596
La mala pasada (irazag.) 1789
La maleza 1731-1878
La masaeta 1588
La mojada 1729
La oiada 1636
La orta a la vista de ñarrito (junto a lecubarri) 1644
La orta 1644
La paiza (monte y bortal) 1795
La para 1580(en santurci)1664
La pared (pieza) 1828
La parra 1580-1878
La pelada 1826
La penilla 1618
La peña mayor 1878
La peña 1636
La peñorra 1780
La peñuela 1596
La plantia 1824
La poza de lino 1635
La presa 1596
La puente (llosa) 1553
La puente (torre de) 1664
La puente de las llanas 1667
La puente de rodayega 1662
La quebranta 1667
La quemada 1919
La raza 1824
La rellana 1919
La rioia de somogudo 1609
La risca 1878
La roza de sarmina 1878
La rua 1799
La sangradera 1669
La sebe 1667
La sebicilla (en pando) 1663
La segada 1596
La texera 1636
La tiradera 1577
*La vega 1635-1674
La ventilla 1700-1792
*La villarra 1878
La viñorra 1701
Labalugalledo 1622
*?Labarrieta 1594
Laguicheta 1824 Lachigueta 1598
Ladera de concholla 1919
Lagarate 1731
Lagunas de urdanegui 1824
Lairazagorria 1607
Laiseca 1591 (arroyo) 1791
*Landaburu 1644
Landaburu de bibero 1736
Lanzagorta 1573-1609
*Laragua 1776
*Largacha 1585-1779
Largacha (ferrería) 1745
Largacha (ferrer-molino) 1823
Larragorri 1766
*Larragorria 1584
Larrasquera 1602
Larrea de arriba 1557
*Larrea 1598 (arroyo) 1644
Larrea de abaxo 1557
Larriaqui 1810
Larrimburu 1635
Larrina 1799
Larrinalde 1598
Larrinburu de urrutia 1591
*Lartundo 1577
*Las alceras 1909
Las animas (castañal) 1824
*Las barillas 1580-1791
Las barreras de oxirando 1674
Las campillas 1824
Las crucixadas 1674
Las cubas (ferrería) 1559
*Las cuevas 1791
Las enzinillas (monte de ibargüen) 1736
Las fuentes de las vides 1670
Las fuentes 1764
Las garganteras (encinal) 1827
*Las lagunas 1824
Las loberas 1816
Las llanas 1588-1790
Las llanas (martinete) 1622
Las llanas de abajo 1663
Las llosas de chabarri 1562
Las llosas de san vicente 1638
Las llosas de labarrieta 1562
Las penillas 1617
Las penillas de urdanegui 1634
Las penillas de albicho 1650
Las peñas 1670
*Las rigadas 1824
Las salceras 1824
Las siruelas 1865
Las tajas 1637
Las tasugueras 1601
*Las vides (monte) 1667-1924
Las zaballas 1825
Lasarte 1824-1878
Laudio de rodayega (castañal) 1722
*Laurecana 1799 laurecona 1852
Lazagorria 1597
Lazusquera (arbolar) 1636
*Lecubarri 1588
Leizarraga 1794
Lexasu 1598 lixaso 1705
*Ligorria 1634
Lixarcega 1609 lixarzega 1623
Loberas 1824
*Lopasolo 1804 luparolo 1824
Los arroyos de la plantia 1824
Los arroyos 1664
Los castañales 1791
Los castañuelos 1824
*Los cellos 1826
Los cerecillos (ayo.) 1583
Los cerecillos del camino 1576
Los collados 1601
Los corrales 1824
Los corrales de ibargüen 1824
Los encarzos 1586
Los espinales 1577
Los fresnos 1919
Los horcales (bortal de) 1744
Los lagos (monte-fuente)1583
Los llanos 1670
Los manzanillos 1670
Los nocedillos 1878
*Los orcales 1580
Los rellanos 1688
Los resqueros 1919
Los retornos 1670
Los tajados 1636
Los torquillos 1727
*Los trancones 1644 los troncones 1791
Los trancos de zubiete1735
Los troncales 1824
Lugarejo 1878
Lugarejos 1672
Lugarexo 1824
*Lungaña 1824
Llano de loszellos (castañ)1701
Lledo (sebe) 1636
Llosa de las barillas 1604
Macotegui 1601
Madaria 1577 (castañal) 1824
Madeco 1869
Mala franja 1636
Marguna (llosa) 1634
Marquina 1586
Martinete barruti 1583
Masabax 1588
Mayorga (castañal) 1637
Mazcotera (arroyo) 1637
*Mazuco 1795 (bortal) 1826
*Mendibil 1799
*Mendieta (arroyo) 1637
*Mendieta (zaldo) 1799
Merida (en zaldu) 1644
Mezcorta 1607
Minchu 1622
*Miñaur 1591
*Molinar 1788
Monasterio de san andres 1563
Mondona 1645
Monte redondo 1760
Montehermoso 1664
Moscaduero (monte) 1627
Narrito de retastui 1638
Narrito mayor 1662
Natetu 1688
Obecolla 1663
Obecolla (arroyo mayor) 1596
*Obindo 1634
Ocarandi 1638
Oiuela 1824
*Olabarrieta 1583
Olabide 1924
*Olaco 1583
Olmedo 1586
Orcales 1824
*Oribai 1736 (torre) 1779
Oribe 1740
Ortucho 1558
Otamendia (casa) 1799
*Padura 1586
*Palacio-gordejuela (c-t) 1677
*Palazio (rodayega) 1728
*Pando 1588
*Partearroyo 1596
Pelador 1824
Peña de axcana 1586
*Peña tinda 1824
Peresquita 1878
*Perisqueta 1824
Pesquera 1681
*Picueguen 1668 piguen 1623
Pieza de la herreria 1562
Portillo del gato 1826
Portillo 1637
*Pozo tinto 1816
Pucheta 1701
Puente de aranbalza 1585
Raigada (monte) 1637
Rellanos 1700
Retires 1586
Retura 1672
Ribas (castañal) 1824
Ribero 1591
Rigada 1628
Rinaldo 1669
Rioia (monte) 1585 reoia 1824
*Rodayega 1557
Royo de molinar 1799
*Saldaza 1580
*S. pantalon de armoque (ermita) 1787
*San juan de arriba 1743
*San bartolome de lartundo (ermita) 1801
*Sanchoyerto 1562
*Sandamendi 1553
*Santiago (ermita) 1607
Santiago (arroyo) 1743
Santiesteban 1634
Santuchertu 1810
*Santurce 1673 (bortal) 1760
*Sarmina 1588
*Sarria (arroyo) 1637
Sebe llana 1805
So la era 1586
So la calera 1598
So escuza 1586
So echebarria (castañal) 1637
Sobre ulierte 1601
Sobrelargacha 1577
*Solapresa 1799
*Sologuren 1670
Sologuren (masuquera) 1588
Somixeta 1635
*Somoagudo 1609
Somogudo 1912
Soñarritu 1725
Sotillos 1728
Soviñas 1667
Sunza de arriba 1584
Sunza de abajo 1613
Supide 1785
Supoza 1807
*Teliola (monte) 1585
*Tilliola 1652
Terreros (monte) 1577
*Tolosa 1826
*Torca de la mora 1873
Torconal 1636
*Torre negra 1793
Ugarte (masuquera) 1626
Ulierte (llana) 1642
Uragorta 1725
Urdanegui (castañal) 1577
Ureica 1919
*Ureta 1607
*Uria 1583
Uriarte 1810
Urrutia 1613 (casa-torre) 1621
*Urtiaga (bortal) 1805
Villachica 1699
Villamonte 1558
Villanueva 1621
Villaverde 1799
Villochar 1586
Viña del pino 1672
Xardi 1604
*Zabalburu 1580
*Zaballa 1584
Zabala (rueda de ¿) 1670
*Zaldo 1642
*Zalduegui 1666
*Zelaitu 1563
*Zorropico 1800
Zubero 1583
*Zubiete 1575-1608
Zubiete (ferrería) 1839

Otros topónimos (Gordexolako Juanjo Zorrilaren oharrak)
Joserrak bildutakoak: Achondo, Aguirrebeco, Altamira, Ardijuela, Artegui, Basoerreketa, Basualdo, Bitarritu, Bizkorta, Bortazar, Camereche, Caremona/Taramona, Comendarza, Elgoibar, Esquigorta, Indauchu, Landarecho, Mardancho, Mocordo, Orrantia, Oyondo, Santo Espiritu, Zarabalde,

Cadiñanosek bildutakoak: Lajarte, Gorde- Güeñes: Recaguren, Tejera de Salzedo, Arzabe, Sarria (pico), Muñeche /Muniche/ Muneche/Bunieche/Boneche/Bunechi, Recalde (pico), Cascorra (cumbre), Mondona/ Mundona, Ysealla, Lijaso/Lijasu, Abendi, Gorbichu. Gorde- Arceniega: Bezinilla, Puente de Rexola/Rejola, Bardojaran/Bandojaran/Basolajaran.
Gorde-Okendo: La Piedra Yncada/Piedra Hincada, Peña de Maza, Cardusa, Sel de Zaqueta, Gallarraga-Coxola/G-Cojola/G-Cojela, Mastondo, Veraza, Larra Ortundo. Gorde-Okendo-Ayala: Peña Blanca, Camaricas, Ayarza (ayo.),

Juanjo Zorrillak bildutakoak: La Tontorra, Gallargan, Usardi, Urteaga, Barranco de la Sula, Recacho, Ziarbiri (1764)

(*) Topónimo localizado o ubicado aproximadamente en el mapa.

Eskerrik asko zerrendagatik Neu, benetan interesgarria da.

Joserrak, Juanjo Zorrillak eta Cadiñanosek bildutakoak dokumentuetan aurkitutakoak dira ala ahoz ere jaso zuten baten bat?

Ohar batzuk Naberanek idatzitakoen harira:

Josu Naberanen hau (“toponimoak (salbuespen gutxi batzuekin) lekuen deskribapen zehatzak besterik ez direla, eta pertsona izenak AZKEN BATEAN leku izenetatik datozela, eta ez alderantziz”) irakurri dudanean burura etorri zait: Enkartazioetako Santxosolo ez al da ‘Santxoren soloa’? Eta Errenteriako Mikelazulo (Mitxelenak aipatua) ez al da ‘Mikelaren zuloa’? Eta horrelakoak milaka Euskal Herrian.
Bide-batez Arabako Kontrastan Santxosoro leku izena dago Gerardo Lopez de Gereñuk bildua, Santxosolo-ren kidekoa. Eta Gipuzkoako Beizaman Ansosoro Goikoa izeneko baserria, eta Antsosoro leku izena Nafarroako Aranon eta baita Bakaikun ere.

Bitxia da Artzibar izenarentzat bi etimologia ematea: “*arte-zi-ibar edo *ara(n)-zi-ibar da, hots, ibai arteko ibarra edo eremua-ARA(N). Ondo dokumentatuta dudanez, ZI hitz arkaikoak “erreka” adierazten du toponimian”.
Honen harira, zergatik lehenengo etimologi saioan arte-ri azken bokala erortzen zaio? Hitz horrek, normalean -e > -a bilakaera nozitzen du, ez besterik: Artasoro, Artadi…
Bigarren etimologi saioan zergatik haran-i sudurkaria erortzen zaio? Ba al dago bestelako daturik uste horren sendotze aldera?
Erreka adierazteko *zi erroa badagoela? Gehitu beharra dago lekukorik gabeko hitzei izartxoa jartzen zaiela hori adierazteko.
Eta azkenik, “Laburbilduz, ARTZINIEGA *arte-zi-bi-ega edo *arte-zi-bi-aga litzateke (edo *ara-zi-bi-ega, *ara-zi-bi-aga)”, ez dago gaizki, lau dira etimologia posibleak! Jakina proposatzen dituen bilakabideen paralelorik, zertarako aipatu!

Xabik proposatzen duen etimologia, aldiz, askoz onargarriagoa da, zalantza batekin, s > z bilakaera euskarari zor dakio? Zeren eta izenak ez du euskararen bestelako eraginik, eta bai erromantzezkotik: sudurkaria gorde -n-, eta bokal arteko k > g.

Gerora egindako J. Naberanen zenbait erantzun iruzkindu nahi ditut:
“Lehen kasuan, kontsonante arteko bokal hori erortzen da batzuetan. ARTZIBAR da adibide bat, baina lexikoan ere hor dira ARTZATU (bahetu), OSKORRI, OSKARBI (ortze-garbi), eta seguraski ASTI (*atse-zio), ASPER (*ase-buru-er) eta ASKARI (*ase-kari).”
Artzibar-en ez da ezer erori: Artzi + ibar > Artzibar.
Oskorri, oskarbi datoz *ost- (+ gorri, garbi) *gal-, herri > *herr-, eta abar. Ortze da zubereraren birranalisia, jatorrizkoa ortzi zelako, oskorri izenak-eta ederki erakusten dutenez.
Asti eta asper-en etimoak Naberanenak berarenak dira, eta ez dute ezer probatzen.
Askari-ri, aldiz, beste etimoren bat bilatu dakioke, ezagutzen dudana da arrats + -(k)ari > *arraskari > askari, kontuan izan afari *gau-ari formatik datorrela.
cf. atsalde on!, arratsaldeon! adierazteko.

Ondoren, leku izen piloa botatzen du, ematen du gainera bukaera aldeko askok eta askok Marcellus antroponimo latina dutela barruan.

Naberanek ez du onartzen mundu zabalean ohikoa den prozesua: gizon bat etxe baten eta inguruko lurren jabea da. Orduan etxeak (eta lurrak) hartzen du jabearen izena, gerora nahiz eta jabea hil, ez zaio behin eta berriz izena aldatuko eta zeukanarekin geratzen da, agian mendeetan. Gurera eta garai berriagoetara etorriz, Nafarroako etxeen izenetan ere Errandonea, Mitxelena eta abar aurkitzen dira, eta ez dirudi erokeria ikaragarria pentsatzea garai batean Errando, Mitxel izenekoak izan zirela etxe horien jabeak.

Gorputz hitz arruntera itzuliz, lat. corpus > eusk. gorputz, lehenik esan behar da ziurrenik s-z grafia kontu hutsa dela, garaiko euskaran bi aukera zeuden: apikaria eta bizkarkaria, eta latinarena bizkarkaria izango zen antza, horrek esan nahiko luke soinu aldaketarik ez zela gertatu (gutxi gorabehera Xabik esandakoa), baina bai hasierako herskariaren ahostuntzea; eta azkenik, hitz bukaeran euskaraz soilik onartzen ziren afrikatuak, beraz -z > -tz, beste hainbat hitzetan bezala.
Eta bi bilakabideentzako paraleloak aipa daitezke: hitz hasierakoa: lat puteu, tempora > eusk. butzu, denbora; hitz bukaerakoa: lat. fortis, lapis > eusk. bortitz, lapitz…

Berriro Naberan: “Baten batek “Hartza” delako batengandik datorrela esango badizu ere, *ara-za dela uste dut, *ara-azua jatorrizkoaren laburdura (hortik zenbaitetan Artza eta Artzua ere agertzea toponimian).”
Eta ez da normalago pentsatzea har- ‘harri’ + -tza > Artza? ‘Harriz betetako lekua’?
Eta azaltzeko *ara-azua > *arazua > Artza, lehenengo bi forma hipotetikoak horretan geratzen dira, Naberanen bermea dutela bakarrik.

“ABADIÑO= *abo-ara-ino”
Eta zer da *abo? Eta *ino? Eta zergatik haran-ek du *ara bihurtzeko ohitura bitxia? Aranbarri, Aranalde, Aranbide bezalakoetan ez da joera bitxi hori hartzeko aukeraz baliatu!!!

“Eta ALBITZUk ere oso ondo erantzuten dio orografiari: *al(h)a-bi-azu “bi aldaia edo bazka dituen bailara”.”
Berriro Naberanek *al(h)a eta *azu asmatu behar ditu ‘albitz + -zu’ egitura duen toponimoa azaltzeko. Oso zaila izan behar du beti toponimoen analisi ‘normal’-ei kontra egotea. Ziurrenik Etxeberri bezalako izenetan erro erabat ezezagun eta oso garrantzizkoak aurkeztuko dizkigu.

Eta orain -ana / -ano atzizkiak. Mitxelenak Caro Barojari, nik dakidala, bi leku izenetan kontrako iritzia eman zion: Etxano (etxa ‘etxe’ + -no) eta Elkano (elka- ‘elge’ + -no). Besteetan bat zetorren Barojarekin, hona hemen Mitxelenak Apellidos vascos-en idatzia, toponimo batzuen barruko antroponimoez: “Marzana (de Marcius), Maturana (de Matur(i)ana), Antuñano (de Antonius), Arellano (Aurelius), Barañano (cf. top. Barañain en Nav., de Veraniani), Barbachano (Barbatianum), Burundano (cf. acaso ap. Furundarena), Guirguillano (Virgilius), Liquiñano (top. Liquiniano, Nav., de Licinius), Ceberio (doc. Ceberiano, actual Ceberio, Vizc., sin duda de Severianum) […] top. Zipirio, ermita de S. Cipriano en Tolosa […] Urtupiña, en 1025 Eurtipiana, el nombre será Eutropius”.

Eta gero Naberanek gehitzen du: “Beraz, Zeberio Severianoren fundua dela eta halako ipuinak ezin ditugu hartu oinarritzat toponimoen azterketan.”
Seberiano > Zeberio: txistukariarena aipatua da jadanik, eta gauza jakina da bokal arteko sudurkaria galdu zela euskaran, ezin onar daitezken ipuinak besterenak dira, ziur.
Laudio: inguruko eremu euskaldunetan Laudío esaten dutela, eta? Hori normala da kontuan hartuta goranzko diptongoak ez zirela onartzen euskaraz, 1828ko dotrinan Laudiyo agertzen zen, beste errekurtso bat Laudjo ez esateko.
Ondoren, “Nire ustez *lau-orio edo *lau-erio izan daiteke (“ERIOAK Erezan, Butroeko alaba Plentzian”, diño Refranes y Sentenciasen 454.enak), hots, ibai jarioa laugunean”
Errefrau horretan herio da heriotzaren pertsonifikazioa, hots, ‘Heriok hil zuela Butroeko alaba Plentzian’. Bestalde, errefraua, Lakarraren edizioan 167.a da. Eta bestetik, nola azalduko Laudioko erdal izena den Llodio, bere hasiera?

Gastiz:

Jesulinek zioen bezala, bi hitzetan: im presionante.

"Inpresionantea" batez ere Naberani puntuz puntu erantzuteko hartu duzun lana (ni hainbeste nekatzen nauen hori) eta erantzunen zehaztasuna.

Chapeau!!

Deskonexio-egunetatik bueltan sorpresa ederra Gastizen erantzuna. Ricardok esandakoa baino ezin dut berretsi: zehatza, arrazoitua eta adibidetan aberats. Eskerrik asko luze erantzuteko ardura hartzeagatik.

Eskertzekoa litzateke Josuren puntuz-puntuko erantzun bat. Baina erantzun zehatz bat planteatutakoari, ez toponimo zerrenda amaiezinik eta digresio paralelorik.

Artziniega izenaren etimologiari dagokionez, esan dut s>z bilakaera euskari egotz dakiokeela. Nire hipotesia da, badakit toponimoaren egitura erromantzezkoa dela bete-betean (Gastizek aipatutako bokalarteko k>g eta sudurkaria gorde izana) baina beharbada s>z aldaketa izen hau euskal hiztunen ahotan gertatu zen eta horrela islatu da nahiz eta toponimoaren bestelako fenomenoak erabat erromantzeak izan. Hipotesi bat baino ez da.

Ondo segi eta eskerrik asko berriz ere azalpenagatik.

Bakarrik esatea Neu/Naun-ek utzi digun leku-izen zerrenda horri, oso interesgarria deritzot.
Behar bada, interesgarria litzateke ere, adituen azterketa sakon bat, Gordexola, eta inguruko euskararen egoera eta ezaugarriak hobeto ezagutzeko.
Begirada bat eman ondoren, deigarria izan liteke, gazteleraz eta euskarazko izenen banaketa, gaur egun bezalakoa, beste aldetik. Aga/Ega aldaera hori aspaldiko kontua dela, ematen du. Ordea, Okondon, agertzen zen z>s bilakaerak ez dauka isla. Bitxia da ere, izen batzuk (gehienak) etimologikoki, argi eta garbi mantentzen zirela (eta mantentzen dira), beste batzuk, aldiz, "ilunak" ziren, jadanik, mende haietan (agian, garai ezberdinetakoak)

Eskerrik asko Ricardo eta Xabi, eta bai, denbora behar da horretarako, nik uste baino gehiago.

Zuzenketa bat, ondoko paragrafoa ez zen atera nik nahi bezala:
Oskorri, oskarbi datoz *ost- ''ortzi''(+ gorri, garbi) formatik, eta berdin gertatzen da gari -> *gal-, herri -> *herr-, eta abarrekin. Ortze da zubereraren birranalisia, jatorrizkoa ortzi zelako, oskorri izenak-eta ederki erakusten dutenez.

Oso interesgarria da Neu-k ekarritako Gordexolako toponimo zerrenda, beharbada beste mezu bat ireki beharko litzateke horretaz aritzeko, nik behintzat badut gogoa leku izen gutxi batzuei buruzko oharrak egiteko.

Blogeko sarrera hau, “FiloBlogiatik hona” izenburukoa, nire iritzian, utzi beharko litzateke J. Naberanen hipotesien inguruan aritzeko. Horrela haria ez genuke galduko, erantzunak gehituz doaz eta gaitik urruntzea gerta liteke.

Albitzu toponimoa bezalakoak maiz aurkitzen dira, euskal lurretan. Adibidez, kilometro gutxira, Laudio eta Arrankudiaga artean Alpitxu mendia dago, nire iritziz Artziniegakoaren berdina. Bitxia da, hala ere, -lp- taldea agertzea, arkaismoa agian?

Badaukagu zeri ekin, orduan.

Santxosoro, Santxosolo, Antsosoro, Ansosoro… aipatzen dituzu Santxoren soroak direlakoan. Antonlarrak ere hor dira. Santxoren soroak eta Antonen larrak ote? Baliteke (nik ez ditut zeharo alboratzen antroponimoak), baina ez nago zu bezain ziur. Batetik, susmagarria da SARATXOen ondoan SANTXOak aurkitzea (Gueñesen eta Zaramillon, adibidez). Eta hortxe Santxobiartu, Santxoyerto (*Santxo-igertu daitekeena). Beharbada SaratxoàSantxoà Antso disimilazioa dago.
Bestetik, hor dira Antxoka (Turtzioz) et beste batzuk, erro pre-latinoekin.

Halaber, nik aipatu nuen MARCI/MARSI/MARSE/MARCE… “leku izen piloan” ere ez dut uste Marcellus ibiliko zenik denetatik. Edo agian bere izpiritua da horietatik guztietatik ibili dena, betiere ur bazterretako eta ur sorburuetako zaletasun porrokatuarekin. Izan ere, latina birjinarengandik jaio ez denez, baliteke MARS/MARTI horiek *amara-zi aurreindoeuroparretik hartzea (eta MARTIN *amara-zi-une izatea). Badakit hori asmakeria hustzat joko duzula, baina Marzelo eta Santxo puntarik punta ibiltzea ere…

Artziniegari buruz lau hipotesi egiteari eskandalua deritzozu (*arte-zi-bi-ega, arte-zi-bi-aga eta *ara-zi-bi-ega, ara-zi-bi-aga). Halere, etimo horiek puntu komun asko dituzte, eta aukera bat eta bera okerra egitea baino hobe dela uste dut lau aukerari bide ematea behin-behinekoz.
Bestalde, ARTEren kasuan “e” hori erortzen da batzuetan: bokal artean ARTIBAI dago adibidez, eta ARTZIBARek ez bazaizu konbentzitzen, ARTZATU aipatu dut, lehen osagaia arte- dirudielarik, eta bigarren osagaia zehatu edo zetabatu (bahetu).
Artzibar-en kasuan Artzi+ibar ematen duzu (izartxorik gabe zeuk ere), baina zer da “artzi” hori?
Askari-ri buruz diozuna, *arrats-(k)ari izan daiteke, bai; baina *ase-kari ere ez dut zeharo baztertzen. Ibon Sarasolak jasotzen duen lehenbiziko adiera “gosari” da, eta arratsaldeko otorduaren adiera, aldiz, XX. mendekotzat dakar.

ZI erroak badu hainbat lekuko (Ziorraga, Zibitze, Ziboze, Xiberta, Nabarzi eta abar luze bat). Berdin ARA erroak ere, bai lexikoan eta toponimian. ARA eta HARAN diferentetzat jotzen ditut, bigarrenak bi informazio gehigarri dituelako (h- eta –n, akaso (g)ane eta une-ren arrasto). Eta arrazoi duzu HARANek ez duela galtzen –n hori. Beraz, hasieran parentesi artean dudazkotzat jarri nuena, ara(n)-zi-ibar izenean, erretiratzen dut (n) hori.

ORTZE//ORTZI auziari buruz, diozu “ortze da zubereraren birranalisia, jatorrizkoa ortzi zelako”. Horretan ere ez nago batere ziur. Baliteke ortzi hori ortze-ren eratorria izatea, hitz arkaikoek –e bukaera omen zutelako, atse, etse, hatse, atze… (horixe da Mitxelenaren iritzia ere). Ez deritzot jokabide zuzena “ortzemuga” hiztegietatik erretiratzea, kasu, teoria ofizialarekin bat ez datorrelako. ORTZE, -tze horrekin, zodiakoa izan daiteke “animalien multzoa”, eta ORTZI *ortze-iz, ortze-i(n), ortze-ziri edo halakoren bat. Beste asmakeria bat?

Egia esan, hemen bakoitza bere betaurrekoekin gabiltza pertsona eta leku izenak zeinetatik zein datozkeenaz. Nik uste dut “Etxebarria” etxeari jarriko ziotela lehenik eta behin, nahiz eta gero Etxebarritarren batek ETXEBARRI fundatu ahal izan (Ponmpeiatik izena jaso zuen Pompeiusek Pampelune fundatu zuen moduan). Nik ez dut ukatzen antroponomikoak ere badirela (Mitxelena izan daiteke adibide bat, -(e)na horrekin, baina uste dut Laudio, Zeberio, Abadiño, etab., fundusak fundatu aurreko izenak direla, euren osagai pre-latinoekin.

Honen harira, -ana / -ano atzizkiei buruz, Mitxelenak Elkano eta Etxano baino zerrenda luzeagoa dakar Caro Barojaren iritziaren kontra azaldu ondoren: “no estoy de acuerdo en general con la opinión de Caro Baroja (Mat. 94-95) que equipara las terminaciones –ano y –aun”. Eta orduan zerrenda hau ematen du:

470-- Con -no tenemos: Araño (Aranoa), Ariznoa, Artano, Echano y Echanobe (domno Monnio de Egganno, Vizc. 1082, CSM 247), Eguino (top. Heinhu, Al., 1025) y Eguinoa, Elcano (top. Helcanno, Guip., 1025), Iturrino, Larrano, Larrino(a), Olano. Obsérvese la nasal geminada de las grafías medievales. Con el mismo suf. Otoño (top. Otano\ y posiblemente Mendinueta- Para Echa-níz v. -i(t)z. No sé cual puede ser la relación entre Ios sufijos -na y -no. Otoño es también apellido navarro.

Izan ere, Caro Barojaren kalkuluetan sartzen ez zen gauza bat gertatzen da: Mediterranio aldeko erro pre-latino garrantzitsu bat dagoela, baita ere, tartean: gorunea adierazten duen ANU eta beronen eratorriak. Hortik Anube, Aneto, Añetu (azken hau Busturialdeko mendia) eta abar. Baita seguraski anoa, anoka, andu/andue/andui (orpoa)… Eta erro hori latinak jaso baino askoz lehenago jasoa zuela euskarak.

“Zer da –ino”?, galdetzen didazu Abadiñoren *abo-ara-ino horetan. MUINO hitzean bezala, -ino hori txikikaria da (munho/muño/muno hitzen –nho, -ño eta –no aldagaiekin batera.

Zer da ABO? Arratian eta Orozkon erabiltzen dutena AHOren esanahi berarekin (Azkue, muino, B-a-o)

Baina nik ere galderak dauzkat: zer da ALBITZUri ematen diozun *albitz+zu eraiketa horretako –zu hori?

Nik kontrolatzen ditudan Arza eta Arzuaga zenbaitetan (Larrabetzuko Arzuagan, adibidez) ez da harritzarik, landak baizik.

Laudioren *lau-erio irakurketatik Llodio erdarazkora iragatea zelan azal daitekeen galdetzen didazu. Claudiotik Llodiora baino askoz errazago. LAURIBAR (Nafarroa) aipatzea ahaztu zitzaidan nire irakurketaren alde.

Azkenez, Refranes y Sentenciasen “Erioak Erezan, Butroeko alaba Plentzian” errefrauaren bertsio galtzailearekin zabiltza. Euskaltzaindiako bilera hartan zera gertatu zen: Mitxelenaren itzulpenari –zuk diozunari- beste itzulpen bata aurkatu zitzaiola: “Manantiales en Ereza, la hija de Butron en Plentzia”. Bittor Kapanagaren bertsio hau Arana Martija euskaltzainak aurkeztu zuen. Eta Mitxelenak desgustu handia hartu omen zuen. “¿Qué le habeis hecho, que me ha venido llorando”, esan omen zion Caro Barojak Bittorri. (Bittor Otxandion bizi da, eta Arana Martija Gernikan)

Kaixo Josu, ohar txiki bat besterik ez, -zu atzizkiari dagokionez:

Susmatzen dut badakizula zer esangura ematen zaion atzizki horri, zein den adierarik onartuena: ugaritasuna adierazten duen atzizkia da, beti ere fitonimoetan agertzen dena. Adibideak ia zenbaezinak dira eta lar argiak hipotesia susmagarritzat edo txarto oinarritutzat jotzeko: Lexartzu, Artatzu, Zuhatzu, Ezpeltzu, Illarrazu, Irazu...

Beraz, erraz-erraza da etimologia topatzea: *albitz+zu. Albitz zer ote da?

Hiztegi batuan: albitz iz. Brachypodium pinnatum. Sin. albitz(-)belar.

Fitonimo garbia.

Hori bai *Ahabizu bat ikusi gura baduzu hor, eskubide osoa daukazu, agerikoaren kontra ibili arren. Gastizek esan dizunez, gogorra, nekagarria izan behar du beti azalpenik zailena bilatu behar izate horrek.

Eta holan arrapaladan etorri zaidan beste iruzkin txiki bat:

Diozu:

Egia esan, hemen bakoitza bere betaurrekoekin gabiltza pertsona eta leku izenak zeinetatik zein datozkeenaz. Nik uste dut “Etxebarria” etxeari jarriko ziotela lehenik eta behin, nahiz eta gero Etxebarritarren batek ETXEBARRI fundatu ahal izan (Ponmpeiatik izena jaso zuen Pompeiusek Pampelune fundatu zuen moduan). Nik ez dut ukatzen antroponomikoak ere badirela (Mitxelena izan daiteke adibide bat, -(e)na horrekin, baina uste dut Laudio, Zeberio, Abadiño, etab., fundusak fundatu aurreko izenak direla, euren osagai pre-latinoekin.

Ados nago, hemen bakoitzak gure betaurrekoekin gabiltza, baina horrek ez du esan gura objektibotasuna bilatzea ezinekoa denik, eta ikerketa serio batek oinarri objektibo batzuk ez dituenik, inondik inora ere. Oinarri guztiak kontuan hartzea eta ahalkik eta modu aseptikoenean baloratzea, esaterako.

Zer dela eta antroponimo latinoak ez ikusteko nahi hori? Iradokitzen duzu euskaldunok baietz, euskeraz eta euskal erara sortu zituztela antroponimoak diren leku-izenak, hori bai, baina izen latinorik ez dagoela hemen, eta egotekotan osagai eta erro prelatino-euskaldun ezin argiagoak dituztela sustraietan. Teoria argia eta ondo oinarritua egon arren errotik baztertzen duzu zure helbururako baliagarri gertatzen ez zaizulako.

Adibide bat: Claudio-tik Llodio-ra pasatzea gaitza dela?? mesedez, hori erromantzearen eraldaketa prototipikoa da (clavem>llave), eta diptongoaren soiltzea beste horrenbeste. Ez eman bueltarik, Laudio eta Llodio *Claudianus batetik datozela esaten duen teoriak ez dauka inongo traba linguistikorik. Zuk trabak ikusten dizkiozu aurreiritzi zehatz batzuekin jokatzen duzulako; hain zuzen ere izen latinorik ez duzula topatu gura eta demostratu gura duzula berton erromatarrak ez zirela ibili, eta are gehiago, euskaldunek erromatarren garaien ondoren izen latinorik ez zutela hartu. Hori guztia gure "indigenismo" puroa frogatzearren, "romanismo" ustez kaltegarri bat arbuiatzeko.

Helburu bat ezarri eta gero bidea jorratzea ez da metodo zientifiko bat. Bideak ematen ditu eman beharreko ondorioak, gustukoak izan ala ez. Hori bereizten jakin behar da, ene uste apalean.

Ondo izan

Saratxoren ondoan Santxo izeneko lekuak aurkitzea susmagarria izan daiteke edo ez, Santxo izenekoak edonon biziko ziren garai batean, eta lurrei izena eman. Gogoan izan Santxo pertsona izena Erdi Aroan oso ugaria izan zela, baita euskarazko Antso aldaera, txistukari disimilazioz sortua.
Antxoka leku izena, beharbada, Antso izenaren eratorritzat har genezake, -(V)ka atzizkia euskarazkoa ez dela badakigu, baina leku izen batzuk, Gernika eta, aro erromatarrekotzat hartuak dira, eta ez dakigu atzizkiak erabiltzeari noiz utzi zion, beraz, ez dago arazo gehiegizkorik Sanctius + -(V)ka -> Antsoka sortzeko, edo agian, euskaldunek sortua. Horrela, ez gaude beharturik garai prelatinetara joateko.

Naberanek jarritako zerrenda luzean Marcellus eta Marco-ren ondorengoak susmatzea ez da inolaz ere lan zaila. MARCILLAC eta MARCILLAC-LANVILLE leku izenak *Marcellacus batetik eratortzen omen dira, eta MARCILLAN *Marcillanus-etik, hauek guztiak garai erromatarrekoak. Toponimia frantsesaren aditua izan gabe, horiek dira, nire ustez, azalpen koherenteenak. Ziurrenik toponimo horiek ikertuak izan dira, eta norberarenak atera baino lehen, gure aurrekoek eginiko lana kontuan hartu beharra dago.
Marco, Marcellus gure lurretan ere ibili ziren, eta horren erakusgarri Markelain izenekoak daude bat baino gehiago Nafarroan; baita Markinez/Markiz, Marco + -ino > *Marcino antroponimotik, eta abar.

Toponimian ziurtasun erabatekorik ez dago, ezusteak edonondik atera badaitezke, baina toponimoak ez dira mekano baten antzekoak, jarri/kentzeko zatiekin, historiak eta mintzatutako hizkuntzek garrantzia dute, toponimoen izatea aldatzeko, eta baita ere azaltzeko. Susmoa dut Galiziako toponimo batzuk hartu, adibidez, eta gai izango zinela etimologi asegarriak emateko.

Artibai-ren kasuan lehenengo elementua arte izan daiteke: arte + ibai -> *Artaibai -> Artibai, cf. Basurde *as-, edo arte > *art- bilakaera ez dauka oinarri indartsurik, eta ohiko bilakabidearen aldeko datuak kontaezinak dira, edozein hiztegi hartuta, erraz ikusten dira.

Ziorraga, Zibitze, Ziboze, Xiberta, Nabarzi eta abarretan *zi egon liteke, baina leku izenetan zi- badago eta beste zerbait, toponimoak azaltzerakoan osagarri guztiak azaldu behar dira, eta sistema koherente batean ezarri, ez bakarrik interesatzen zaigun zatia, horrela oso erraza da, hiztegi bat hartu eta zi- hasierako leku izen guztiak hartu. Xiberta, behintzat, Gibraltar-en egokitzapentzat dute adituek, eta joandako mendeetan atzera, uste dut antzekotasuna nabarmenagoa ikusten dela. Eta Ziorraga, agian zidor + -aga -> *Zidorraga -> Ziorraga, bokal arteko herskari ahostunetan maiz gertatzen da hura desagertzea, cf. Sorauren ortze + -a. Eta Mitxelenaren hori, non agertzen da?

Nebaran: “uste dut Laudio, Zeberio, Abadiño, etab., fundusak fundatu aurreko izenak direla, euren osagai pre-latinoekin”
Baina hori datuekin probatu behar da, erromatarrak hemen ibili ziren, utzitako eragina erraz igartzen da, toponimian eta euskaran ere, eta hori ukatzea, XXI. mendea hasi berria...

Hona hemen Arabako herri izen batzuk, -ano atzizkia dutenak: Abornikano, Adana, Angostina, Antezana/Andetxa, Antoñana, Apregindana, Aprikano, Arbigano, Arriano, Audikana, Berrikano, Bitoriano, Durana...
Antoñana-ren osagarria Antonio ez dela esatea, gogorra izan behar du!

Aipatzen duzun *ano erro prelatinoa duten toponimoetan lehenengo zatian agertzen da Anube, Aneto, Añetu, eta ez atzizki gisa.

Errefrau honetakoa, erdarazko itzulpena ondoan eman zuen biltzaileak, eta horrela jartzen da: “El tártago mató a la hija de Butrón en Plencia”. Tártago hori landare izena da, pozoitsua izan daitekeena. Ez da hitz-hitzezko itzulpena baina zentzua argi samar geratzen da, erezan ‘hil zuen’, RSetan badaude bata eta bestearen agerpen gehiago, eta aukeratzeko beharrik bada, Lakarrarena hartuko nuke, ongi arrazoitua dagoelako.

Bide batez, Xabik ederki azaldu du betaurrekoen kontua, eta euskaran eta euskal toponimian mailegu latinak ez ikustea da, mailegu erromantzeak ez ikusi nahi bezala.

Gastiz:

Zuzenketa txiki bat egin nahi nioke zure 24ko iruzkinari.

"gari -> *gal-" proposatzen duzu, baina badirudi izenaren aitzin-forma *gali dela.

Jakina denez, euskaraz bokalarteko *-l- -> -r- aldaketa erregularra dago eta honexek azalduko luke oraingo gari / gal- txandakatzea. Bigarrena, ziurrenik, antzina hitz amaiera zen eta gaur egun hitz elkartu eta eratorrien lehen osagaia.

Xabi,
Nire “indigenismoari” ez dio zirkinik egiten erromatarren legio batek bere izenak han eta hemen barreiatzeak. Pentsa, gure euskarak hainbat erro atzerritik hartu zuela defenditzen dut, eta horietatik batzuk “mairuengandik”. Neroni ez zait bururatzen Severianoren eta halakoen fundusak defenditzea jabego pribatu-zaletasunak itsutu zaituelako dela esatea.
Nik diodan bakarra da asko abusatu dela latinezko patronimoez (latinaren betaurreko gaizki graduatuekin) hemengo leku izenak azaltzean. Eta nire ustez berdin gertatu da lexikoari buruz ere.

-ZU atzizkiari buruz (Lexartzu, Zuhatzu, Ezpeltzu, Irazu, etab.) susmatzen nuen, bai, baina ez daukat sailkatuta zein errori dagokion: formaz AUZ/-TZU sailekoa ematen duen arren, ugaritasunaren kontzeptua AZUA/-TZA erroari dagokio. Horregatik galdetzen nuen.
Dena den, ALBITZUren etimologiaz ez nago zu bezain ziur, zeren *ala-bi nahikoa ugaria baita leku-izenetan, bi aldai duten lekuak edo goruneak adierazteko. Horrelakotzat ditut, esaterako:
ALBIZ (MEN, Ollargan barreneko muinoan), ALBIZUELEXAGA (Orozko), ALBITZERREKA (EA), ALBIA (BI-kalea), ALBIZTUR (Gip), ALBIASU (Naf), eta agian ALBERUELA, ALBESA, ALBETA, ALBÍ, ALBINAZO, ALBÈRA (mendizerra), ALBERE (l´), ALBI, ALBIES…

Antzeko kontzeptua da *gara-bi: GAMIZ (*gara-bi-tz, eta ez Gamus patronimoa!) eta abar.
Horregatik, ALBITZUrentzat proposatu dudan etimoa ez da hain bitxia (*ala-bi-azu). Ikusi egin behar paraje horrek halako ezaugarriak dituen, edota albitz belar-landare loratsuagatik ezarri zioten izena.

Zaila bai Claudio ikusi nahia Laudion, nahiz eta dokumentuetan ez agertu. Hainbat LAU izan arren lekuko (LAURO, LAURIBAR, LAUKIZ eta abar luzea), Laudio eta Llodio *Claudianus batetik datozela erremediorik gabe. Zergatik? Arauak ondo betetzen direlako?
(latinezko hitzen hasierako pl-, cl- eta fl-, gaztelaniaz ll- bilakatu eta euskaraz sinplifikatu egiten delako; eta au diptongoa gaztelaniaz o bilakatu eta euskaraz mantendu egiten delako). Baina hori, Jesulinek esango lukeen moduan, “es confundir la velocidad con el tocino”. LAN ere plano eta planum-etik datorrela esan beharko genuke. Eta ez ote duzu ikasi, gainera, LAU planum-etik datorrela? (beste desproposito bat, nire iritzi apalerako). Orduan, Laudio ere hobeto planum-etik, ezta?

Naberanen liburua irakurri dut eta gauza oso ineresgarriak aurkitu ditut bertan. Sekulako ahalegina egin du euskal ikasketak michelenisten zulo sakonetik ateratzeko. Ez zarete ohartu Michelena hain inkoherentea zenez, bere aipamenak egiten dituzten "zientifikoak" kontraesanetan jausten direla?
Bueno noan harira:
Naberanen liburuan IZ erroa aipatzen da, Retanaren hiztegian ere aipatzen dute (Izokin, izurde, izerdi, itsaso...)
Baliteke Iz hau Mundu Zaharreko hizkuntza zaharretan zabalduago egotea: Iceberg, denizli, oasis...
Baina ohargarriagoa zera da, Egipto Zaharreko uraren jainkosa ISIS zela. Teologo kritikoenek onartzen dute Kristo/Maria bikoteak antzekotasun handiak dituela Osiris/Isis bikotearekin.Baliteke erromatarren zibilizazioa zabaldu zenean Isis Mariarekin ordezkatzea Mediterraneo inguruko herrialdeetan (mare nostrum). Izan ere Testamentua zaharrean ez da agertzen Maria izena, eta testamentu berrian(Erromatarren garaian idatzitakoa) ostera, Maria, Marta, Magdalena...hau da emakume guztien izenak Mar-ekin hasten dira.
Beraz baliteke aro horretan ordezkapena egitea.Baliteke azken batean birjintasunaren misterioa ur biziaren etengabeko garbiketa baino ez izatea. Gainera Ama Birjinaren kultua eta santutegiak urarekin lotuta egoten dira. Arantzazukoa agertu zenean Euskal Herriak jasaten zuen lehorte bat bukatu zen. Andramari Zuri ere elurrarekin erlazionatuta. Eta erderaz ere zer esanik ez, Virgen de las Nieves, de la Vega, del Rocío( hemen ere zi/iz). Que llueva, que llueva la Virgen de la Cueva.
Europako kristautasuna bera ere ez zen izango aurreko paganismoaren birmoldaketa bat? eta ohargabean eta Elizaren diktadura gogorra jasan arren paganoak izaten jarraitu?
Herrialde protestanteean,lehorteak sufritzeko arrisku gutxi zeukaten lekuetan, Mariaren birjintasuna ez zuten onartu, hau da eurentzat ura ez zen hain garrantzitsua, Eguzkia, bai ordea ( eta hortik Jainkoa( Eguzkia) errespetatzea. Herrialde heze eta hotzetan eguzkia gehiago baloratzen dute. Zer egin dezakete gizakiak eguzkia pozteko?..ezertxo ere ez. beraz predestinazioa onartzea lojikoena da.
Eta gurean Iñazio Loiolakoak zergatik bihurtu zuen Ama Birjinarenganako maitasuna bere borrokarren oinarri? Leku erdi lehorretan bizi izan zen, Arevalon, Salamancan, Manresan...ura behar beharrezkoa zen lekuetan. Zergatik jarri zen Erromako Pontifex Maximus eta Ama Birjina defendatzen hain sutsu?
Eta Xabierko Frantziskok zer egiten zuen gauza horiek defendatzen Asia Monzonikoan? Zer ulertuko zioten?

Kaixo Ramon

Euskal Ikasketak "michelenisten" zulo sakonetik ateratzea zientzia fikzioaren mundu miresgarrian sartzea bada, gurago dut zulo sakon eta beltz batean bizitzea.

Esan dut.

Argi geratu dadila zientzia fikzio esaten dudanean ez dudala esaten espreski Josuren lan osoagatik, blog honen gaia den toponimiaz baino. Berton agertu dituen teoriak toponimoen gainean nahiko fikziozkoak begitantzen zaizkit, eta oinarri sendo bakoak. "Euskal erroen" teoria osoa hobeto ezagutu beharko nuke liburua irakurrita. Momentuz "blogosferan" eta komunikabideetan agertu dena baino ez dakit. Ez nau batere konbentzitzen, baina horixe baino ez da.

Gainera, bestelako gaiak (antzinako sinismenak, kristautasuna edo Ama Birjina) eztabaidatzea uste dut ez dela txoko honen zeregina, ni behintzat ez naiz sartuko horrelako saltsatan. Baina gura baduzue, aurrera.

Ondo segi denok.

Ez dakit zergatik ez den eztabaidatu behar horretaz, arrazoi osoa zuen Pruden Gartziak filologuok historiatik oso aparte bizi zaretela azpimarratzen zuenean. Zergatik ez da posible IS/IZ erroa erromatarren garaian Mar bihurtzea? Eta Ama Birjinaren sinismena urarekin lotuta egotea. Holako datuek ere ez dute hizkuntzen bilakaeraren ezagutzan laguntzen ala. Eta Naberanek egiten duena ez da zientzia fikzioa, agian ordena apur bat falta zaio bere argumentazio moduan baina berriro diot: ekarpen interesgarria egiten du. Beste susmo bat ere badaukat: latinera klasikoa ez zela behar bezala inoiz egin eta II mendetik aurrera latinez edo halamoduzko zerbaitean idazten zutenek tokian tokiko hitzak hartu eta latinizatu egiten zutela zelabait gainera.
Oraintxe bertan irakurri dut "rocio" latinezko roscidaretik datorrela. Zihur naiz autore klasikoek ez zutela hitz hori erabili.

Ramon, fijatzen bazara ikusiko duzu nik esan ez ditudan gauzei erantzuten zabiltzala.

Lehengo egunean jarri nuen erantzunean zati labur batzuk desagertu ziren, susmoa dut izartxoak-eta jartzeagatik gertatu dela.

Artibai: lehenengo elementua arte edo arto izan daitezke, bietan eratortzeko aldaera arta- da, bigarren zatia ibai, ‘jakina’. Arta- + ibai> *Artaibai > Artibai, cf. basa- ‘baso’ + urde> *basaurde -> basurde. Baina ez da ahaztu behar badela beste aukera bat, art- ‘ardi’ + ibai> Artibai. Bizkaiko Orozkon Anuntzibai badago, ‘ahuntzen ibaia’ omen dena.

Ortzi: Datuek erakusten dute forma zaharra ortzi zela, Aimeric Picaud-en ‘Deum vocant Urcia’ ezaguna, eta ez dago daturik pentsatzeko hain garai zaharretan -e + -a> -ia gertatzen zela. Ortze, lehen adierazi bezala, zubereraren gertaera da. Eta Naberanen “ORTZE, -tze horrekin, zodiakoa izan daiteke “animalien multzoa”, eta ORTZI *ortze-iz, ortze-i(n), ortze-ziri edo halakoren bat. Beste asmakeria bat?”
Ez dago gaizki, hitz bakarra izan eta bitarako etimologia eman!

Bestalde -e eta -o bukatutako izenen eratortzeko aldaera -a ez dela datuekin probatu behar da, eta hori, Naberanen beraren etimologiaz kanpo, ezinezkoa da, behin eta berriz agertzen den bilakabidea dugu, euskal hiztegian eta toponimian. Agian oso garai zaharretan bestelakoa izango zen, izan ere, akitanierazko agerpenetan ez da horrelako egokitzapenik aurkitu, baina bokala desagertzea arte> art- ez dago ezagutzen dugun euskaran.

RSetako errefrauaz, Lakarraren hitegitik:
Erio ‘Herio’: 167.
Ero ‘hil’: erayten 89, erac 272 eta ereçan 167.
*Ezan aditz laguntzailea: (eros)aala 101, bez 165, 166,353, 454, deçala 95, 532, eta abar.
Ematen den analisi ‘ofizialean’ jatorrizko testuaren itzulpena, biltzaileak XVI. mendean emana, bat dator errefrauaren azterketa linguistikoarekin. RSetan Erio-ren agerpen bakarra dago, baina ‘heriotza’ hirutan dago. Ero ‘hil`adierarekin beste hiru agerpen, eta *ezan aditzaren 10 baino gehiago.
Zer dago honen guztiaren aurrean? Kapanagaren beste interpretazio bat, ongi oinarritua? Erantzuna zaila da, *erio ‘manantial’ denaren lekukorik bada? Lakarraren RSen edizioan Bittor Kapanagaren hipotesiak aztertzen eta deusezten ditu 126-9 orrialdeetan, et nahiz eta 167. errefrauaz ezer ez esan, Kapanagaren interpretazioaren kontra, argi nabari da baliorik ematen ez diola.

Ricardo Gomezena, badakit *gali> gari bilakaera ziurrena dela, baina ezagutzen dugun hitzetan (galburu, galsoro...) ez da beharrezkoa aitzin-hitzera joatea, aizkora bezalako hitz batek ere badu bere eratorbidean *aizkol- aldaera,agian gal- moduko aldaeratik sortua, analogiagatik. Agian neutralizazio moduko bat gertatuko zen hitz eratorriak sorteko, erroaren bukaera aldean dardarkaria zegoenean.

Gastiz:

Naberanen baimenarekin, aizkora izenaren etimologia "ofiziala" latinezko asciola litzateke. Hor ere bokalarteko -r- / hitz amaierako -l dugu.

Bide batez, honelako arazoek aditzera emango ligukete honako kronologia erlatibo hau:

1. Hitz eraketan azken bokala galtzea (hiru silabako hitzetan edo bi silabakoetako -i eta, batzuetan -u).

2. Bokalarteko -l- -> -r- aldaketa.

Bestela, **aizkor-, garburu, etab. izango genituzke. Egia da analogiak bere lekua duela; baina aldaketa fonetiko erregularren bitartez azaldu badaiteke, zergatik jo analogiara?

Gastiz,

Eztabaidan puntu anitz agertuz doazenez, ordena pixka batekin erantzuten saiatuko naiz, Ramon Ugalderi kasu apur bat eginez.

a) “Bestalde, -e eta –o bukatutako izenen eratortzeko aldaera –a ez dela datuekin probatu behar da”, diostazu.

Gogoratu behar da auzi honen sorrera Artziniegaren ARTZI lehen osagaiaz eman dudan lehen aukera dela (*arte-zi); kontuan izan, halere, beste aukerari (*ara-zi) ematen niola posibilitate handiena.
Egia esan, arau horren kontrako adibide gutxi aurkitu dut, eta ez seguruak: Gautegizen “bidura” esaten dugu, bide-urak izendatzeko (Azkue, B-gaut); ASTI hitzaren barruan *atse egon daiteke; Artzibai *arte-zi-ibai izan daiteke, esan bezala, baina bada beste aukera bat: *arza-zi-ibai. Artibai-ri esleitzen dizkiozun etimoei (*arto-ibai eta *ardi-ibai), hala nola Anuntzibai-ri (*ahuntz-ibai) fantastikoak deritzet. Aretako Anuntzi batek baino gehiagok disgustutxoa hartuko luke ahuntzetik datorrela jakiteak.

Halere, Artibai *arza-ibai izan daiteke (Arza-ri *ara-azua etimoa eman diot, “bailara” esateko modu arkaikoa. Horrek ARTZINIEGAri ere leiho bat zabaltzen dio: *arza-zi-bi-ega. Kontuan hartzekoa da, gainera, Arza herria handik hurbil dela, Aiegaren erriberan.

b) Ortze eta Ortzi (eta Urtzia) hitz berbera dela diozu ziurtasun osoz. Baina –i amaiera duten hitzekin kontuz ibili behar da, zere IN aditza, IZ eta abar adieraz baititzakete. Adibidez, hor dago aberatsi (Oih, Prov. 681), aberastu esateko (*aberats-in, nire ustez). Beste halako pareak (H)ETSE eta (H)ESI (*etse-in), (H)AUZU eta (H)AUZI izan daitezke. Horrela, ortzi *ortze-in izan daiteke, eta ez da bidezkoa ORTZEren lekukoak ezabatzea edo gorriz markatzeko agintzea zuzentzaileari.

c) *erio “manantial” denaren lekukorik bada?”, galdetzen duzu. *Erio hori, nik uste, *iyo-oriyo-jarioren familiakoa da, urari, likidoari eta isuri ahal den guztiari dagokiena. Horrela, adibidez, luiziari “luperio” esaten zaio Elorrio aldean. Agian “manantiales” zentzu hertsian baino “arroyos” edo “torrenteras” dirateke Ereza menditik jausten direnak, baina errefrauak, horrela itzulita, euskal koplen estilo eta zentzu bikaina dauka. Ostera, “el Tartago mató a la hija de Butron en Plentzia” gizarte-kronika arrunt bat besterik ez da. (Jakina, jarraitzen dut errebindikatzen Zerio, Derio, Zeberio, Laudio, Zamudio eta abarrek ere *erio edo *orio daramatela barne; Loures, Louron, Lourdios ata halakoak ahaztu gabe)

d) Saratxo>Santxo aldaketa ez duzu aintzakotzat hartzen, baina nik uste dut SARA hitza SAN- bilakatzen dela maiz. Adibide bat Sangüesa izan daiteke (topónimo de tipo vasco con diptongación romana, Menendez Pidalen arabera. Sanguosa (1132) eta Sanguessa hasiera batean, *sara-angu-ossa izan daiteke. Antzeko kasuak direla uste dut Sondikako Sangroniz, *sara-koro-niz, eta hurrengo hauek: Sangrizes, Santezilla (Karr), Santakara, Santzol (Naf.), Sangeta (Güeñes).

Ez ditut leku izen horien osagarri guztiak ematen, eskatzen didazun moduan, banan-banan kontrolatu arte (orografia, dokumentazioa…); beste inork ere ez ditu halako toponimo zailen osagaiak ematen, romanisten antroponimo errazegiak izan ezik.
Nire ustez urrats handia litzateke bi osagaiko hitzen toponimia konparatua aztertzea Europan eta haratago (*ara-zi, anu-zi…). Familia aurreindoeur. aztarnak ikertzeko saia ona litzateke. Eta nork egingo du, euskaldunok egin ezean?

Hurrengorako utziko dut “sacratum-sanctum” hitz latinoak *sara-gara Mediterranio aldeko hizkuntza aurre-indoeuroperaretik hartu ote zuelakoa.

Hurrengorako utziko dut, halaber, “-(V)ka atzizkia euskarazkoa ez dela badakigu”, Gernika aro erromatarrekotzat jotzea, Markinezi ematen diozun etimoa… (eta aizkora asciolatik eratortzea, Ricardo), zeren ni ez bainago baiezpen horiekin batere ados.

-ANO atzizkiari buruzko testua Mitxelenaren “Apellidos Vascos” liburutik jasoa da, -no ataletik.

Aupa blogariok:
Ondo ere ezagutzen ez dudan eremuan sartuko naiz, baina burutazio toponimiko batzuk blogeratu behar ditut:
- Gernika: ez al da izango aranaren erdialdea edo "gerria"?. Nire ustez garai batean Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleak Arabatik jaitsi ziren Itsaso aldera, fijatzen bagara bide Horretan Bizkargi dago(bizkarra-loma) gero bailara edo ibarra, bailarraren erdialdean estugune batean gerria edo Gernika eta beherago Bermeo (b eta m multzoak).
Antzerakoa gertatuko zen Nerbion ibaiaren haranean ere: Haranaren erdialdean zer dago?Miravalles, hor ere estugune bat, gerri bat.
Uste dut Hernaniren esangura ere hortik nonbait joango dela Urumea bailararen (G)errian.

Aizkora, aizkol- ingurukoaz, ulertzen dut kronologiaren garrantziaz, baina aldaketa analogikoa ez bada, pentsatu behar dugu garai batean *gali + buru> gal-buru izan zela, baina, hala ere, aizkolgile ‘aizkora egile’ edo aizkolbegi ‘aizkoraren begia edo zuloa’ bezalakoak nekez sortuko ziren hain garai zaharretan, l> r gertatu aurretik.
Pentsa dezakegu ''aizkolari'' hitz nahiko zaharra dela, baina orduan izan beharko genuke *aizkorari, bokalarteko l> r izan beharko zuelako, baina agian hitz horretan dardarkari disimilazioa gertatu da, *aizkola + -ari> *aizkolari> *aizkorari> aizkolari?
Nire ustez, *gali> gal- + buru> galburu bezalako bilakaera zegoen garai batean eta gero nahiz eta *gali> gari bilakaera jasan, lotura geratu zen: gari : galburu, orduan lehen erabat erregularra zen ‘-l(V)> -l’ eratorbidea hedatu zen beste hitz batzuetara, ‘aizkora’ bezalakoetara. Horrexegatik ez da guztiz beharrezkoa pentsatzea *gali aitzin-hitza behar dugula galburu bezalakoa sortzeko, ‘gari’, ‘euskara’, ‘aizkora’ bezalakoek eratorbide konkretu batu jarraitzen diotelako, antzinako forma kontuan hartu gabe. Baina ezin jakin ‘gari’ sortzaileetakoa izan zela, nahiz eta horrela pentsatzeko arrazoi bat baino gehiago izan. Gertaera pareko bat izan liteke ‘-on> -oi’ egokitzapena. Garai batean leon> lehoi bezalakoek jasan zituzten bilakaeraren urrats guztiak, baina garai honetako ‘kamioi’, ‘baloi’ eta besteak erregela ezagun batean sartzen dira, ‘-on> -oi’ formulakoa, tarteko urratsik jarraitu gabe (-on> -one> -oe> -oi). Agian ‘gari’ hitza izango zen erregelaren sortzailetakoa, agian ez, ez dugu ziurtasunik, baina afari (afal-) edo merkatari (merkatal-) nekez izango ziren sortzaileak, ezta ‘euskara’, ‘erdara’, Irigoienen etimologia zuzena balitz.
Hala ere, idatzi dudana ez daukat batere ziurra, argi dago ‘erregela’ hau sortzeko –VlV bukaerako hitzen bat(zuk) beharko z(it)uen, eta horrela hasiera eman. Baina ondoren izan dena analogiari zor dakiogu, neurri handi batean.


Eta ondorengoak Naberanenak erantzutekoak:
Naberan: “-ZU atzizkiari buruz (Lexartzu, Zuhatzu, Ezpeltzu, Irazu, etab.) susmatzen nuen, bai, baina ez daukat sailkatuta zein errori dagokion: formaz AUZ/-TZU sailekoa ematen duen arren, ugaritasunaren kontzeptua AZUA/-TZA erroari dagokio.”
Xabik jarri dituen adibideak gardenak dira: lexar + -zu, zuhaz- ‘zuhaitz’ + -zu, ezpel + -zu, ira + -zu. Atzizkiaren forma ezin argiago agertu: -ZU. Ezin ulertu AZUA erroa, nondik aurkitutakoa? Eta -tza beste atzizki bat da, aditz deklinabidean ere ageri dena, plurala adierazteko: liburuak dakar-TZA-t, pluraltasuna erakusteko bide zuzenagorik!
Bi atzizki kontzeptu bera adierazteko AUZ/-TZU edo AZUA bezalakoen beharrik gabe. Gainera, nondik atera da -TZU, ez bada -ZU-ren aldaera, ozenen atzean?

Toponimo zerrenda luzea jartzerakoan “(ALBIZ (MEN, Ollargan barreneko muinoan), ALBIZUELEXAGA (Orozko), ALBITZERREKA (EA), ALBIA (BI-k