Barikuan Federico Barrenengoa Amurrioko ikertzaileak betiko utzi gintuen, laurogeita bederatzi urterekin, haietako asko eta asko euskalgintzari eta kulturari emanak. Albistea entzundakoan, berehala pentsatu nuen txoko honetatik omenaldi txiki bat egin behar zitzaiola, arrazoi ageriko batengatik: bera izan genuen aurreko mendean gure eskualde honetan toponimia eta onomastika ikerketen aitzindaria. Zaila izango litzateke, imajinaezina gaur egungo ikuspegitik, Aiarako toponimiaren ikerketa ulertzea Barrenengoaren lan zabala kontuan hartu barik.

Nik neuk adibidez“Onomástica de la Tierra de Ayala” lanari esker izan nuen Aiarako toponimia-ikerketekin lehenengo harremana. Hiru liburuz osatutako lan zabala da, eta lehenengoa, toponimiari dagokiona, 1989an atera zen argitara. Bertan, historikoki Aiarako Lurra osatu duten herrietako toponimia historikoaren zerrenda ematen da (Amurrio, Okondo, Aiara bera eta Artziniegako herriak). Geroztik onomastikari eskaini zion beste liburuki bat, eta azkenik aurrekoetan emandako toponimo eta abizenen aurkibide etimologikoa osotu zuen. Gaur egun, lan horren alderdi asko hobetzeko modukoak begitantzen zaigun arren –eta benetan hobetzeko modukoak lirateke- horrek ez dio ezelako garrantzirik kentzen, inoiz ez delako egin hain asmo handiko ikerketarik gurean, eta gutxitan seguru aski Euskal Herriko beste eskualdeetan. Halandaze, tentuz hartu behar dira Barrenengoak emandako zerrenda eta etimologia batzuk, berak azken urteotan aitortzen zuen legez, baina ezin dugu ahaztu bere garaiaren semea izan zirela, bai Barrenengoa bai Barrenengoaren lana eta liburuak.

Beste arlo batzuetan ere lanean ibili zen Federico Barrenengoa, buru-belarri gainera, esaterako Aiarako euskalduntze mugimenduan, AEKn edota ikastoletan. Aiarako euskararen lekukotasunak ere berak batu zituen XX. mendeko azken urteetan, ozta-ozta, eta hari esker dauzkagu esku artean Aiarako azken euskaldunen ahotsak. Horretaz zenbait artikulu idatzi zuen eta bere liburuetan ere testu eta jakingarri batzuk azaltzen dira. Historian ere jardun zuen, eta horren emaitza da bere azken lana: El valle de Ayala (I): de la prehistoria al siglo XVI. Lan horren bigarren atalean ei zebilen lanean osasuna trakestu zitzaion arte.

Euskaltzain urgazlea zen 1979. urtetik ona, eta azken urteotan errekonozimendu instituzionala heldu zitzaion; hala, 2004.ean ohorezko euskaltzaina izendatu zuten. Urte horretan bertan “Urteko Amurriarra” bihurtu zen.

Goian bego.