Horixe da, hain zuzen, hainbatetan zaratamoztarrok elkarri egiten diogun galdera. Badakigu, edo behintzat entzuna dugu Arrigorriagatik inoren baimenik gabe banandu ginela eta herri independiente gisa hasi genuela gure ibilbidea, horrek Gernikako Batzar Nagusietan gure eskubide guztiak galtzea ekarri bazuen ere.
Hori horrela izan zela badakigu, baina noiz gertatu zen hori?
Historian arakatuz gero, Zaratamoren lehen aztarnak elizan ditugu.Bideo honetan agertzen den moduan, bertan, II-III. mendeko harri bat dugu, eta beste bat IV mendekoa, hau da, erromatarren garaikoak, alegia.
Urteetan aurrera eginez gero, 1.551 urtera heltzen gara. Urte horretan, oraindik Arrigorriagako auzoa zelarik, Zaratamok, beste batzuekin batera, herri independientea izatea eskatu zuen Gernikako Batzar Nagusietan. Bertan, ganboatarrak Zaratamo eta gainontzekoen independentziaren alde zeuden eta oinaztarrak, berriz, kontra. Ganboatarrek ez zuten irabazi eta Batzar Nagusiek Zaratamoren nahiaren kontra ebatzi zuten. Halandaxe, Zaratamori, elizate propioa izan gura bazuen, geratzen zitzaion aukera bakarra independentzia inoren baimenik gabe eskuratzea zen, eta hala egin zuen.
Beraz, Zaratamok 1.551 urte inguruan hartu zuen independientea izateko erabakia, Zaratamori buruz dugun hurrengo aipamenean, 1.587koan hain zuzen ere, Zaratamo elizatea dela agertzen baita.