MusdeH blog

Amzer adiskideak gauza asko ekarri du mahai gainera, ziuraski azken denboretan egin ditugun elkarrizketetan ongi mamitu ditugulako ideiak. Aurreratu zait kontu batzu aipatzera, nire sarrera mezuan labur-labur aritu bainintzen. Balio du, hala ere, kontuak ateratzea, lehenago edo geroago denak agertuko baitira, gogoeta edo eztabaida egiten bada behintzat.

Nire aldetik, nahiz eta lehorrean ari naizen –zaila egiten zait besterik gabe idazten hastea, haria neronek seinalatu behar dut eta...-, gauzak zertxobait argitzen saiatuko naiz.

Aspaldi da euskaldunontzat Euskara delako pertsonaia asmatu zela. Izan ere, uste dut Etxeparek hanka sartu zuela ederki. Tira, esango nuke bi aldeetakoa egin zuela: batetik urrats handia, nola den kontzientzia ariketa bat hizkuntzari dagokionez. Dakigunez, lehen aldiz agertu zuen euskal hizkuntzaren gaineko kontzientzia, gogoeta egin zuen ordura arteko euskal produkzio idatziari buruz, eta ondorioztatu zuen ez zela behar beste idatzi izan gure hizkuntzan, eta hura ez zela plazetan besteen mailan agertu izan ordura arte.

Baina, beste aldetik, gaur arte irauten duen gaitz bati hasiera eman zion: Euskara asmatu zuen, hizkuntzari mintzatu zitzaion, Euskarari hitz egin zion, atera zedila eskatuz, idatzi izan zedila erregutuz, Euskara gutxietsia besteen pare koka zedila desiratuz, eta orduan okertu zen haren asmo zintzoa. Gaur arte okerturik agertzen zaiguna, bestalde.

Etxeparek ez zien euskaldunei hitz egin, Axular batek egin zezakeen ez bezala, baizik eta Euskarari. Ordudanik dugu Euskara pertsonaia, nahiz eta aktibo ez den. Esan nahi dut gure hizkuntza –beste edozein hizkuntza bezalaxe- ez dela nahikundez plazara atera daitekeena, ez dela nor idatzia izan, inprimatua izan, erabilia izan erabakitzeko.

Alabaina, nire ikuspuntutik akats larria behin eta berriro eginez, hizkuntzari etengabeki egozten zaizkio pertsonei dagozkigun atributuak: Euskarak sufritzen du, erasotzen zaio, duen egoera du, hura eta halakoa merezi du, maitatzen ahal da, gorrotatu ere bai... deklinabide suerte guztiaz eratxekitzen zaizkio: Euskararik gabe... Euskarak aurrera eta atzera eginen omen du, Euskara galdu eta galdu ari da, Euskararen ez dakit zenbat kontu, dirua Euskararentzat, Euskarari erasoka, Euskararengandik jaso, Euskal Herrian Euskaraz. Hauek deklinabide kasu arruntenak, jakina. (Bada bat, oso arrunta, arruntena agian, baina gutti erabili ohi dena: Euskaran; beharbada molde hori erabiltzeko neronek egin nahi dudan planteamendua egina behar lukeelako...)

Horrelako eskema ageri zaigu behin eta berriz, komunikabideetan, pankartetan, kanpainetako leloetan, eztabaidetan..., nonahi. Nire aburuz guztiz oker. Etxepare sortu zenetik, hor bide dugu Euskara, bere bizitza propioa duena. Badirudi hark, hizkuntzak berak, pairatzen duela historian hain ezaguna zaigun bilakaera.

Eta nik zera diot, non gaude euskaldunok bitartean? Zeren eta, ongi jakin zuen ala ez guk ez dakigula, Etxeparek Euskarari berari eskatzen ziona bera ahal den era bakarrean lortu zuen: liburua idatzi eta inprimatu egin zuen. Ez zen Euskara inora atera, Etxepare da plazaratu zitzaiguna, Etxepare bera bihurtu zen Euskara plazan, inprimatuan, eta hori da guregana iritsi dena: Etxepare-Euskara. Ez zegoen beste euskararik Etxepare bera baino. Honela, esan dezaket Gu garela Euskara, kanpoko ezer baino. Hizkuntza hiztunok gara.

Egonen da ideia hau jorratzeko beste biderik; egonen dira bestelako ideiak ondorio berera ailegatzeko bidea adieraziko digutenak. Oraingoz, beste hau esan dezaket: Euskara gu geu garela onartzeak ondorio handiak dakarzki, eta horretara jarriz gero, aldaketa sakonak egin beharko ditugu gure diskurtsoan, baina baita ere gure izakeran, gure moldaeran. Esan nuen bezala, mozorroa kenduz joan beharko dugu.