Mariren kobazuloa urrez estalita zegoen.Herriko jendea zaldi hegalari bat ikusterakoan Mari zela pentsatu zuten.

Behin katalin izeneko neskatxo bat mendira joan zen ardi talde batekin.Berandu egin zitzaion,orduan ardiak zenbatzen hasi zen eta bat falta zitzaiola ohartu zenean bilatzen hasi zen.Bilaka zebilela,haitzulo batera heldu zen.

Emakumeak bere izena Mari zela eta beldurrik ez izateko ezan zion.Katalinek Mariri familiarik ez zuela kontatu zion,Orduan Marik zazpi urtez bere kobazuloan geratzeko eskaini zion, gauza asko irakasteko asmoz.Denbora aurrera egin eta zazpi  urteakigaro siren . Marik  alde egin beharra zuen eta oduan katalini agidutako oparia eman zion.

Oparia ikatz zati bat zen. Katalin harrituta geratu zen ikatz zatia urre bihurtzen zela ikusterakoan. Neska ziztu bizian herrira jeitsi zen.Urrearekin artalde eta etxe bat erosi zuen.

Eta betiko zoriontsu izan zen.

Bi anaiak Gipuzkoako bidean, mendian galdu ziren eta gaua leize batean pasatzea erabaki zuten.  Atera nahi zirenean Tartalo leizeko sarrera itxi zuen.Orduan , bietako anai bat lapikoan sartu eta jan zuen, haragijalea baitzen.

Tartalo  anai txikiari bizi propioa zuen eraztuna ipiniz gero lo geratu zen. Anai txikiak ,burduntzia sutan jarri eta Tartaloren begi bakarrean sartu zion . Orduan  tartalo, haserre bizian gaztearen bila hasi zen , itzuka.

Anaiak sarrerako haitzak mugitu zituen eta ardiak banan - banan  pasatu ziren bere hanketatik . Mutila  ardien artean atera zen eta burua kampoan ikusi zuenean korrika hasi zen.

Mutila laban txiki batekin hatzamarra moztu zuen horrela, Tartalo eraztunaren bila joatean putxura erori zen eta bertan ito.

Bazen behin Antton izeneko artzain bat. Egun batean bere artaldearekin mendira joan zen eta kantu eder bat entzun zuen kantari. Antton berarengana hurbildu egin zen  hainbat orduz elkarri begira isilik egon ziren.

Iluntzerakoan  emakumeak  ezkontzeko  esan  zion  Anttoni  eta  honek  baietz  erantzun  zuen,  Antton  etxera  joan  zen  eta  amari  ezkonduko  zela  esan  zion,  ama  harrituta  gelditu  zen  eta  herriko  jendearekin  hitz  egitera  joan  zen.  Ama  herriko  agureengana  hurbildu  eta  haiek  lamia  ote  zen  gelditu  zioten  ahatearen  oinak  izango  zituelaren  beldur.

  Amak Anttoni neskaren oinak begiratzeko esan zion. Antton mendira joan zen, emakumea ikusi zuenean ahate oinak zituela konturatu zen. Antton etxera  itzuli zen. Egunak pasa gaixotu egin zen eta penaren penaz hil egin zen.

Lamia Antton ikusi eta muxu bat eman zion.

Lamiak elizara hilkutxaren albotik pasa zen eta elizan sartzea debekatuta zuenez mendirako bidea hartu zuen negar batean. Bere negar malkoak erori ziren lekuan iturri bat sortu zen.

Bazen behin Kortezubin , morroia etxean zuten ama-alaba bat. Morroiak etxeko eta baserriko lanetan laguntzen zuena. Behin ama-alabak ikusi zituen sorginkerietan.

Morroiak ama-alabak ,ikusterakoan , gorputz osotik  pozioz igurtzi zuen. Orduan hark , hitz magikoak nahastu zituen eta hauxe esan zuen.

“Sasien azpitik eta arbolen gainetik” hitzak  esaterakoan erratu egin zen ondorioz okerreko leku batera joan eta elorrien artetik atera zen. Sorgin asko ikusi zituen eta heldu berria zenez sorginberri deitu zuten. Akerbeltz deituriko sorgina batzarraren buruz zen, eta denak beraren  atzeko aldean elkar muxukatu zuten. Sorginberrik abarkak josteko orratza atera zuen eta Akerbeltzi sartu zion.

Akerbeltz esan zuen:

-Sorginberri,bizar zorrotza daukak!

-Jesus,hori ipurtzulo beltza-esan zuen Sorginberrik.

Hori esan eta gero alde egin zuten besteek.

Etxera joateko gogoa izan zueneta formularen hitz magikoak nahastu zituen berriro.

- Eta berriro ere sasien eta elorrien artetik arbolaz arbolaz  iritsi zen etxera, era bat ubeldua. Bere burua salbo ikusi zuenean ,bere gauzak  hartu eta alde egin zuen.

Esperientzia hura berriro bizitzea ez zuen nahi.

Bazen behin , sorte txarra zuen Zarautar  bat, beti galtzaile ateratzen zen,  bere  sortea aldatzeko asmoz herritik kanpo bizi zen atso baten  etxera joan zen. Atsoak, Baionako denda batera  joateko aholkua eman zion.Han orratzontzi miragarri bat erosteko esan zion bertan, lau galtxagorri zeuden eta bizitza aldatuko zitzaiola.

Peiok denda aurkitu  zuenean orratzontzi  miragarri 

aholku bat  eman zion :jeinu haiei lanpeturik  eukitzea. Jeinu  hoiek  lanean  jarri  zituen ,lehenik  soroa  ereiteko  agindu  zien  azkar  baino  azkarrago.  Galtzagorriak  lana  amaitu  zuten 

Beste aldera begiratu orduko lan eske zituen berriro. Peiok beste lan handia egiteko agindu zien.

-Zer egingo dugu? Galdetzen zioten behin eta berriro galtxagorriek.

Peiok, ez zekien zer agindu.