eta garro nago!

Aurrera egin nahi, eta, ez erortzearren, bidea utzi, eta galdu. Silvio Rodriguez abeslari kubatarrak kantatzen zuen zuhurtziaren arriskuez, gogoratuko duzuenez. Zuhurtziaren eta beldurraren arteko tartea oso laburra da. Sarritan, zuhurtziaz jokatzen ari garelako sentimenduz obratzen dugu, eta, zinez, ikararen agindupean ari gara, izuaren izuz. Zuhurtziak joandakoaren baitan etorri daitekeena susmatzen uzten digu, bizirauteko xedean lagunduz. Ikarak, aldiz, joandakoaren oihartzuna biderkatu egiten du, Cervantesen liburuan legez, errotak erraldoi bilakatuz. Eta bizirauten bai, baina ez gaitu bizitzen uzten. Zuhurtziak tarteka burua zutitu eta bidearen bihurguneak ikusten uzten digu; ikarak, aldiz, zuhaitzaren atzean bizitzera kondenatzen gaitu, edota lurrean etzanda egotera, sustraietara gogorki helduta, aurpegia lokatzetan ezkutatuta.
Erroten haditasunak –ikarak– sentimenduak zein neurritaraino forma gabetzen dituen jakitea ez da erraza. Sentimenduak norberaren patrimonioa dira, norberaren jabetza, eta, urkoaren sentimenduaren hesia gainditzea beti da ezinezko. Saiatuko gara, atrebentziaz gehienetan, haien inguruko kabalak egiten, saiatuko gara asmatzen, saiatuko gara norberaren sentimendu ondaretik besteak senti dezakeena asmatzen, baina beti ariko gara alferrik. Psikologia ez da zientzia, esoterismoa da.
Bidean aurrera laguna lurrean etzanda, zuhaitzaren sustraietara helduta aurkitzen badugu, ordea, sentimenduak irudi bilakatuta ikusiko ditugu, eta, irudiak berak, hitzek baina gehiago azalduko digute. Izua gardena da, izan ere, eta halako irudi esanguratsuak erakusten dizkigu, horren argi eta ezkuta ezin.
Atxagaren ahotik, Atxagak esaten dituenak entzutea, laguna bide bazterrean etzanda ikustea bezalakoa da. Eta irudiak, esoterismoaz eta psikologia antzuaz at, gauza asko ulertzen utziko dizu.
Ez da kasualitatea. Euskal Herrian izua zoko guztietan dago. Autobusera igo eta txartela euskaraz eskatzeko lotsa ez da lotsa, izua da. Autoa hartzerakoan kontrolen beldurrez kartera miatzea, ez da zuhurtzia, izua da. Alacanteko taberna batean euskaraz ia ahapeka egitea, ez da diskreziaoa, izua baino. Izuak gure jokamoldearen ezaugarri asko menperatzen ditu, guk uste eta aitortu baino gehiago.
Izua duintasunez laguntzen dugunean bilakatzen da zuhurtzi. Duintasunik gabe izua etxe barrura sartutako txoria bezalakoa da: hegalak astinduko ditu ihesbidearen xerka, baina talka etengabea egingo du hormen aurka, leihoa aurkitu ezin. Izuak, esan dugun bezala, lurrera begira egotera kondenatzen gaitu, eta bidea non hasi zen, eta non amaituko den betiko ahaztera kondenatuko gaitu.
Atxagak, Lekuak liburuan, modu diskretoan, “ni”-aren aldarrikapena egiten zuen. “Gu” baino errazago menperatzen du, Atxagaren bihotzak, “ni”-a. Gizartean bizi denaren baitan beldurrak ahalmen birrintzailea badu, zer esan bakardadean bizi denaren barruaz…
Ostera, hitz egiteko beldurrik gabe, iraintzeko beldurrik gabe agertzen da izuak menperatutako gizonttoa, urkoarekiko ikuspegia galduta. Horrela mintzo da Atxaga bera. Zer esaten duen, eta nola esaten duen kontuan hartu gabe. Entzunda, badirudi, txerri bodarako bezala, hitz egiteko Atxagak bezperan hitzen ahoa zorrozten duela, ahalik eta kalte handiena eragiteko, urkoa –abertzaleak, azken batean– ahalik eta ondoen odolusteko.
Euskal idazle bat mikrofono arrotzen aurrean hitz egiten ikusten baduzu, atzerrian ere kaso egiten diotela entzuten baduzu, egizu kontu, seguru aski zure buruaren gainean gorotza botaka ariko baita. Horretarako jartzen dizkiote mirkofonoak, eta horregatik uzten dituzte bozgorailuak piztuta. Zure gainean loreak botatzeko balitz, mikrofonoen jabeek alde egingo lukete, Pancorbotik behera.
Zure buruan gorotza sentitzen baduzu, ez egin jaramonik: izuaren hitzak dira.