FiloBlogia

Kaixo,

Puntuazioren gainbehera oso nabarmena da, baina ez dakit benetako arrazoiak ezjakintasuna, utzikeria eta abarrak diren. Nire ikasle bat nahiko pertsona ikasia da, irakurtzaile fina, baina zuzendu nizkion lehen idazlanen aurrean lur eta zur geratu nintzen: ez zuen batere puntuaziorik erabiltzen. Ezagutu bai, baina erabili ez, ordea. Hortaz, gainbehera horrek ez du zerbait sakonago adierazten?

Egia da Antzinatean puntuazio-markak asmatu zituztela, baina ez ziren ia erabiltzen, ez testu literarioetan, behintzat, eta literatura ahozkotasunarekin arras lotua zegoelarik dena hizki larriz eta hitzen arteko hutsunik gabe idazten zen. Gero, Erdi Aroan, haien erabilera poliki-poliki zabalduz joan zen, bai Mendebalde latindarrean bai Ekialde bizantziarrean, baina erabilera ez zen finkatu inprenta azaldu arte (eta horrekin zerikusi handia izango zuten inprimatzaile eta zuzentzaile profesionalek, Aro Modernoko eskuizkribuetan oso bakanak baitira puntuazio zeinuak). Puntuazioaren erabilerak puntu gorena XIX. eta XX. mendeetan jo du, nire ustez, ia-ia arte bilakatu da. Irakurketa zera intimo eta isil bat bilakatzearekin batera, alegia, testu literarioa ahozkotasunetik inoiz baino urrunago izan delarik. Hortaz, gaurko gainbehera ez litzateke izango idatzi eta irakurtzeko ohituretan zerbait aldatzen ari den seinale?

Gainera, oso interesgarria izango litzateke, halaber, idazkera desberdinak erabiltzen diren beste kulturak aztertzea (herrialde musulmanak, baina batez ere Txina edo Japonia).

Tira, xuxentzaile postmodernoek puntuazioa oraingoek baino askoz zorrotzago xuxendu ahala, xuxen puntuatu nahi duenak botoia sakatu baino ez du beharko.

Hori bai, eskuizkriburen bat inoiz moldatu behar izatekotan, orduantxe estura, jaja.

Dena dela, arazo hau ulergarritasunarekin (eta ulermenarekin) lotuta dagoenez, sakonago aztertu beharko litzateke.

Euskara egun zelan dagoen ikusita, ordea, puntu-komen gora-beherak ez nituzke nik oso serio hartuko.

Eta orain gogoeta: merezi al du nik hementxe idatzi bezalako testu bat konpaktatu eta trinkotzea, ala bizitza postmodernorako informazio- edo bit-multzo erabilgarriotan mezua hobeto zabal daiteke?

Literatura testuak erlijio-testu bilakatuko al dira, ohiko komunikabideetatik kanpo?

Jurtzixabi:
Ados nago puntuazioaren beharra eta erabilera, neurri handi batean, irakurketa isilaren hedapenarekin lotuta dagoela. Besterik da puntuazioaren arautzeari dagokionez: ortografiaren arautzearekin lotuta egon da; lehenik, bereziki inprimatzaileen esku eta, geroago, akademien eta antzekoen erabakien menpe.

Baina ez dut ondo ulertzen gaurko egoerari buruz planteatzen duzun galdera: "Hortaz, gaurko gainbehera ez litzateke izango idatzi eta irakurtzeko ohituretan zerbait aldatzen ari den seinale?". Hobeto esanda, galdera ulertzen dut, baina ez dut ikusten zein izan litekeen idatzi eta irakurtzeko ohituretan aldatu dena puntuazioaren erabilera jaitsiarazteko. Baduzu horretaz gogoetarik?

Ekialdeko hizkuntzen puntuazio-sistemak direla-eta, zerbait aurkitu ahal duzu Wikipedian:
http://en.wikipedia.org/wiki/East_Asian_Punctuation

colorin:
Nik ez nioke garrantzia kenduko euskaraz idaztean erabiltzen den puntuazioari. Euskararen egoeran gai larriagoak badaude ere, ez dut uste horregatik puntuazioarena baztertu eta ahaztu behar dugunik. Bestela, beharbada, puntuazioaren gaia aintzat hartzeko momentua "tokatzen" denean, beranduegi izan liteke.

Bestalde, zure gogoeta ez dut ulertu; barka nire ezjakintasunagatik.

Ricardo:

Eskerrik asko estekengatik.

Bai, arrazoi duzu, planteatu nuen galdera ez da oso argia. Dena dela, ni testuak patxadaz idatzi eta patxada are handiagoz aztertzea eta berraztertzea gustatzen zaioen horietakoa nauzu, eta hemen dena arrapaladan eta bat-batean idatzi behar (horretaz luzaz jardun du David Chrystal-ek, besteak beste).

Tamalez, ez dut auziari buruz asko gogoetatu: gertatzen dena egiaztatu ahal dut, hori baino ez. Kontua da, eta horretaz ere jabetu naiz, askotan ortografia zein puntuazioaren erabilera eskasa ez dagoela beti lotuta ezjakintasunarekin edo kultura eskasiarekin. "Bai, badakit puntuak, komak-eta jarri behar direla, baina erosoagoa zait horrela...". Hori amaikatxo aldiz entzun dut nire ikasleen ahotik. Euskara irakaslea naiz, bidenabar esanda.

Dena dela, garai batean (gogoetarik ezean, iraganera jotzea beti erraza da) idazmena eta irakurmena bereizita zeuden, gaur ez bezala (biak batera ikasten ditugu). Etorkizunean, etorkizun hurbil batean, beharbada, idazkera ona gero eta murritzagoa izango den profesionalen talde baten abildadea izango ote da, nahiz eta jende asko haiek idatzitakoa irakurtzeko gai izan? Eskriben aro berria? Ez dakit, baina gaia hausnartu beharrekoa da.

Ni neu maiteminduta nago puntu eta komarekin; arazo handia daukat, ordea: ez dakit erabiltzen (koma eta puntua ere ez, bestalde). Iruditzen zait aspaldion garrantzirik ematen ez zaion arte bat dela puntuazioa.
Eta amaitzearen eta jarraitzearen arteko duda-mudarena, jeniala!