FiloBlogia

Ricardo Gómezen bloga

Mezua: Quosque tandem... (II): Ribero-Meneses

2006-10-11

11:18:48, Atalak: Xelebreak, Euskararen_historia

Quosque tandem... (II): Ribero-Meneses

Ez zait asko gustatzen, kritika bat egiteko, hedabideetan argitaratutako informazioan bakarrik oinarritzea, baina gaurko honetarako ez dut beste iturririk: Berria egunkarian argitaratu den albiste hau: "Euskara da munduan dagoen hizkuntzarik zaharrena, hizkuntza erromanikoen ama".

Artikulu horretan jaso nahi dira joan den larunbatean, Euskararen Jatorriaren II. Biltzarraren barruan, Jorge Mª Ribero-Meneses-en hitzaldian esandakoak: "El carácter autóctono y origen Prehistórico del Ezkara o Euskera".

Hortaz, Berriako artikuluak inon Ribero-Menesesen hitzak egoki jaso ez baditu, eta ondorioz ezta nik mezu honetan ere, hartaz dakienak zuzentzea eskatu eta eskertuko nuke.

Hasteko, nahiago dut pentsatu hurrengo ideia kazetariaren gaizki ulertze bati zor zaiola, eta ez Ribero-Menesesen benetako ideiei:

«Bere [= euskararen] antzinatasuna ezin da ez latinarekin eta ez grekoarekin ere parekatu». Tesi horrek orain arte hizkuntza guztien jatorrian izan diren latinaren eta grekoaren teoria hankaz gora utziko luke, baina horixe bera da hizkuntzalari kantabriarrak azken 22 urteetan defendatzen duen ideia.

Alde batetik, bere burua "hizkuntzalaritzat" duen inork ez lukeelako hain errazki hitz egingo hizkuntzen arteko antzinatasun-kontuei buruz. Giza hizkuntzei buruz ari bagara, ezin da esan hizkuntza bat beste bat baino zaharragoa denik (pidgin eta kreolerak alde batera utzita). Izan ere, egun "hizkuntzak" deitzen ditugun guztiak aurreko batetik datozelako, eta hizkuntzen alabatasun-haria deboran atzera doa; zenbaiten ustez, gaurko hizkuntza guztiak ama-hizkuntza bakar batean bildu arte (monogenesia) eta, beste batzuen iritziz, giza hizkuntza sortu zen gune desberdinetan bildu arte (poligenesia).

Beste alde batetik, ez dakit nondik arraio atera duen Ribero-Menesesek (edo kazetariak) gaur egun norbaitek defendatu ahal duela hizkuntza guztien jatorrian latina eta grekoa izan direla. Hala uste badu, atzeratu samar dabil bere bibliografia... zenbait mende atzeratuta.

Berriako artikuluak beste hainbat perla erakusten ditu; berriz diot, ez dakit haietarik zeintzuk diren zinez Ribero-Menesesenak eta zeintzuk kazetariarenak. Denak banan-banan zehazteak eta iruzkintzeak luzeegi joko lukeenez, adibide pare bat besterik ez dut hona ekarriko:

«gizateria Iberiar penintsularen iparraldean sortu zen eta handik Europa osora zabaldu zen»

Hizkuntzarekin aski izan ez eta gizateriaren jatorria ere gure eremuan kokatzen du. Ez du iruzkin luzeegirik behar, ezta?

Eta bigarren perla:

Azkenaldian bertze atzerriko autore batzuek bere ildoarekin bat egiten dutela ere azaldu zuen Ribero-Menesesek. Alde batetik, Oxfordeko Unibertsitateko irakasle baten lana gogoratu zuen. The Origins of the British (Britainiarren jatorria) liburua kaleratu berri du eta bertan britainiarrek jatorria Euskal Herrian dutela kontatzen du. Britainiarraren arabera, azken glaziazioarekin jendea Euskal Herritik Europako iparraldera eta hegoaldera joan zen, Britainia Handira ere bai. Bertzetik, berriz, Municheko (Alemania) Unibertsitateko bertze irakasle baten kasua aipatu zuen. Azken honek euskara eta Alemaniako hizkuntzen artean antzekotasunak aurkitu dituen ideia defendatu du. Azken argitalpen horiekin pozik agertu zen kantabriarra: «1984az geroztik babestu dudan tesia baieztatzen dute».

Horra zehaztasun zientifikoaren adibide on bat. The Origins of the British liburuak arrazoirik balu ere (honetaz arestian idatzi dut), horrek ez luke Ribero-Menesesen ideiak berretsiko. Ala uste du Ribero-Menesesek gizakiak azken glaziazioaren garaian-edo sortu zirela? (Europan glaziazioaren gailurra duela 20.000-12.000 urte inguru gertatu zen). Ala sortu zirenetik azken glaziazioa arte ez zirela jaioterritik mugitu? Zeren uste horietako bat (edo biak) kontuan izanik bakarrik lagunduko bailieke Oppenheimer-en lanak Ribero-Menesesen hipotesiei.

Vennemann-en (hots, Municheko irakaslearen) lanez den bezainbatean, beste horrenbeste esan daiteke. Hizkuntzalari alemaniarrak arrazoirik balu ere (eta asko sinestea da), horrek baieztatuko luke Ribero-Menesesen hipotesia? Euskararen eta Alemaniako hizkuntzen artean antzekotasunak aurkitzeak esan nahi al du gizateria Iberiar Penintsularen iparraldean sortu zela eta handik Europa osora zabaldu zela? Jauzi handiegia, nik uste.

Badakit egunkari bateko artikulu batez ari naizela eta, ezinbestean, ideiak, argudioak eta datuak (izatekotan) labur-labur azaldu behar direla. Alabaina, Ribero-Menesesen iritziei buruz ikuspegi zabalago eta zehatzago bat lortu nahi duenak behean aipatzen ditudan azken bi loturetara jo dezake.

Lotutako sarrera:

Quosque tandem...

Argibide (??) gehiago:

Eguneratzea (2006-10-24):

Kopakabanak iruzkin batean jakinarazi digunez, honezkero sarean daude Euskararen Jatorriaren II. Biltzarrean aurkeztutako txostenak, PDF formatuan.

Salbuespen aipagarri bat kenduta, zinez inongo oinarri linguistikorik gabeko lanak dira. Dibertigarriak, aukeran.

Zabaldu•

Bildu•

Twitter• Permalink-a • 18 erantzun

Erantzunak, Pingback-ak:

Bidaltzailea: Gastiz [Bisitaria]

El horror, el horror...

Kazetariei zentzu kritiko apur bat eskatzea gehiegizkoa da?
EHko hedabideetan maizegi aurkitzen dira horrelakoak, edozein erok esanak lotsarik gabe (kazetariena) plazaratzea.

Beste bat antologiarako.

2006-10-11 @ 12:55

Bidaltzailea: shinshari [Bisitaria]

Kaixo, Ricardo:

Bai, ni hantxe bertan izan nintzen, eta Ribero-Menesesek esandakoak entzun, eta esan beharra dago kazetariak nahiko zuzen hartu zituela R-M-ek esandakoak... Ez dena, noski, luze aritu baitzen Valladolideko ikerlaria, Berrian kazetariak jarritakoaren ildoan.

Zuk diozunari buruz, ez dago esateko gauza haundirik: zuzen zaudela, eta tristea dela (Gastizek dioen bezalaxe) hedabideetan (Fedabideetan, esanen luke Segurolak) zenbaterainoko zabalkundea ematen zaien euskararen gaineko teoriarik xelebreenei, zenbat eta xelebreago (eta zenbat eta oinarririk gabeago), orduan eta zutabe gehiago eskeintzen baitizkiete teoria horiei.

Besterik ere, ordea, izan genuen Biltzarrean, eta den-dena ez zen xelebrekeria huts izan, hau ere esan beharra dago.

2006-10-11 @ 15:30

Bidaltzailea: Xabi [Bisitaria]

Xelebrekeriari zuzentasuna kontrajarri behar zaio. Ildo horretatik, ba al dakizue noiz erakutsiko dituzte ofizialki Iruña-Okako aurkikuntzak? Urri-azaroetarako esan zuten, bada.

2006-10-13 @ 22:16

Bidaltzailea: Ricardo Gómez [Kidea]

Ez dakit, bada, Xabi. Urriaren erdian gaude eta oraindik ez dute epea agortu. Itxaron beharko dugu...

2006-10-14 @ 19:16

Bidaltzailea: Kopakabana [Bisitaria]

Euskararen Jatorriaren Biltzarra: www.euskararenjatorria.eu

J.M. Ribero-Menesesen txostena II Biltzarrerako: www.iberiacunadelahumanidad.net/Ponencia.htm

Ribero-Meneses Iruña-Veleiaz: www.iberiacunadelahumanidad.net/Belleia.htm

2006-10-19 @ 12:56

Bidaltzailea: Kopakabana [Bisitaria]

II Biltzarrean aurkeztutako txostenak: www.euskararenjatorria.eu/2biltzarra.htm

2006-10-24 @ 18:22

Bidaltzailea: pako iriarte [Bisitaria]

Kritikak....Balio al dute zerbaitetarako? Zer diok/n eure buruari? nondik hator eta nora hoa?
Zer uste duk/n: Poza..Etxabe...Larramendi...Astarloa..Zamakola.. Erro..Humbolt.Xaho..e.a. ez jakinak zirela?
Egungo filologoek letu ere ez dituzte egin titulua ateratzeko, beraietaz jarduna bakarrik ezaguen dute, nire ingurokoek behintzat..eta hitzegiteko aurrez-aurre ez dira gai. Ondoezik jartzen dira, zergatik ote?

Noiz ikasten zen euskera garbiagoa lehen eskolarik gabe ala orain?

Zeinek daki hika, anai-arreben hizkuntza jatorra?

Alperrik bizi izan al gea orain arte?
Pentsatzea utzi eta zabaldu belarriak....zaila eeh! baino bide bakarra.

2007-01-25 @ 01:51

Bidaltzailea: Ricardo Gómez [Kidea]

Poza, Etxabe, Larramendi, Astarloa, Zamakola, Erro, Humboldt, Xaho eta abarrek zeinek bere garaiko jakituria zuen, batzuek gehiago eta beste batzuek gutxiago, ez besterik. Hortaz, bakoitza bere garaiko testuinguruan eta bere garaiko ideien barruan ulertu behar dugu.

Eta honela ulertzen ez badugu, jai dugu aurrera jarraitzeko.

2007-01-25 @ 16:10

Bidaltzailea: David Moya [Bisitaria]

Erlantz Urtasunek azkenego argitara eman duen BERRIAko iritzi-artikuluan Iruña/Veleia aipatzen du. Agian lotura moduan jarri nahi duzu, Ricardo:

http://www.berria.info/hemeroteka
/inprimatzeko.php?htmla=BERRIA
/y2007/m01/d20070123/p00004008.html

2007-01-25 @ 18:38

Bidaltzailea: Ricardo Gómez [Kidea]

Eskerrik asko, David; baina zuk diozunez "aipatu" besterik ez du egiten.

2007-01-25 @ 20:05

Bidaltzailea: David Moya [Bisitaria]

Tira, Euskaltzainburuak EL PAISen esandakoarekin alderatuz gero, Urtasunena azterketa sakona da, ekarpen eta guzti. Eta ez naiz Erlantzen apoderadoa, e!

2007-01-25 @ 22:20

Bidaltzailea: pako iriarte [Bisitaria] · http://www.euskararenjatorria.com

Kaixo Ricardo: "Aurrera jarraitzeko" esatea, ezer ez esatea bezela dek. Aurrera zer dagoen esango bahukek, zai izango genituzkek ikusteko. Bainan hizkuntzak,euskera,orain artekoa dek.
Azterketa beti izandakoan oinarritzen dek, eta hau gezurrezkoa izanik beheraka bakarrik joan gintezke.
Begira zer gertatzen den gazteleran: DES-ARROLLO hitza aurreraka ala atzeraka da?
Ze esaten bizi ote gara, zer egiten?
osasuna laguna

2007-01-27 @ 23:39

Bidaltzailea: Ricardo Gómez [Kidea]

Barkatuko didazu, pako, baina ez naiz gauza zure mezuko zenbait pasarte ondo ulertzeko.

"...zai izango genituzkek ikusteko": zer ikusteko?

"Bainan hizkuntzak,euskera,orain artekoa dek": zer esan nahi du honek?

Eta, azkenik, zer esan nahi duzu "DES-ARROLLO hitza aurreraka ala ateraka" den galdetzen duzunean?

2007-01-28 @ 15:54

Bidaltzailea: pako iriarte [Bisitaria] · http://www.euskerarenjatorria.com

kaixo Ricardo:
1.- "..nos tendrías a la espera de ver". Zer ikusteko?... Hik diokanean "aurrera jarraitzeko" agertzen dek zerbait datorkigula, ba horren zai geundekek, bainan ez duk zehazten zer jarraitu..nora joan.....aurrera...bainan?

2.- Hizkuntzak, Euskera, orain arteko hitzak osatzen diabe. Beraz zerbait aztertzea baldin ba dago orain artekoa duk. Nondik gatozen jakitea ba zegok, izan delako. "Aurrera jarraitu" esaten dukanean "biziarekin jarraitu" bezela duk, niretzat, eta hori nahigabe suertatzen zaiguk. "Geroa" beti hor zegok, gogoan bakarrik.

3.- DES-ARROLLO.
Hizketa kontutan hitzak berak dituk nagusi, beren osaketan eta erabileran bakoitzoi biziaren irudikapena sortzen zaiguk. Mundu komposaketa beraz, bakoitzon hitzek osatzen zigutek, bakoitzoi eta guztioi ezberdina.
Gaztelera..eta ERDERA guztietan,

"hitzek ez dute zehazten esana, esana jakintzat ematen diagu"

DES-ARRROLLO...ARROLLARetik zetorrek beraz.."desarrollar algo es componer el arrollo sucedido".
Eta ARROLLO nondik?...arrolla

SUBIR hitzak SUB de SUBterraneo eta IR ....BAJAR ulertu behar genduke, agian, bainan ezta horrela.

DESfilar...romper filas da,ez "pase de churris flacas"

Dena horrela komposaturik zegok erderan.

EUSKERAREN JATORRIKOAK...neurri batetan horren jakinean gaituk...eta horretaz dagoena biltzen eta elkarri laguntzeko asmotan ari gaituk.

Harrituko hintzekek noraino joan gintezken bide horretatik.

Zaindu hitza ta izango diagu osasuna.

2007-01-29 @ 00:08

Bidaltzailea: David Moya [Bisitaria]

Zu zara zu, Pako! Web orrialdea gaizki jarri duzu baina!

2007-01-29 @ 10:31

Bidaltzailea: pako [Bisitaria] · http://www.euskararenjatorria.eu

Eskerrik asko David.
Beti esan izan diat, bai, adierazpenetan idatziak nahastu egiten gaituela.....idatziak elkartzea antolatzeko balio duela...ordua, lekua, gaia...horrelakoak zehazteko.

Euskera ENTZUN egiten dela

neri EUSKERA irteten zaidak.....

Zaindu hitza eta zabal dadila airian guztion alaigarri....irrintzia ezin da idatzi.
Aupa, goraka goaz...

2007-01-29 @ 18:11

Bidaltzailea: Pako Iriarte [Bisitaria] · http://www.euskararenjatorria.eu

Kaixo:
Nire adierazpenak ulergarriak egin al zaizkizue?
Egin galderak, aleginduko nauk argitzen....Bainan egokiena Webgunean azaltzen ari diren idatziak aztertzea dek...
Filologoek ba duzue gozamena bertan...ez?
Zaindu dezagun Hitza!

2007-02-15 @ 00:48

Bidaltzailea: Urtzi Ihitza [Bisitaria] · http://www.euskararenjatorria.eu

Euskara Orionetik dator..., geuk diogulako eta kitto (Urtzi Ihitza, Josu Naberan, Patxi Alaña, Alfredo Gomez, Ribero-Meneses and company...)