FiloBlogia

Hurrengo titular hau El Correo egunkarian argitaratu zen larunbatean: "Los británicos descienden de los vascos de la Edad de Hielo".

Titularraren inguruan bi orrialde beteko erreportajea dugu, funtsean Stephen Oppenheimer-en azken liburuan proposatzen den hipotesia azaltzen duena: Britaniar Irletako lehen biztanleak Iberiar Penintsulatik, zehazkiago Bizkaiko Golkotik ateratako jende-talde batetik datorrela.

Honen antzeko ideia bat azaldu zen Zabaldu.com-en duela hamar bat egun, The Independent britaniar egunkarian ateratako albiste baten harira; baina bertan "iberiarrak", eta ez "euskaldunak", aipatzen baitziren, eztabaida ez zen urrunago joan. Alabaina, egunkariak aipatzen ez badu ere, albistea beste liburu bati buruzkoa da, hilabete berean argitaratu den Brian Sykes genetistaren The Blood of the Isles (Bantam, 2006).

Nik dakidala, Oppenheimer-en hipotesiak ez du islarik izan euskal blogosferan, liburuaren pasarte batzuk jasotzen dituen post batean izan ezik.

Aitzitik, The Origins of the British: A Genetic Detective Story liburuak (Constable and Robinson, 2006) nolabaiteko oihartzuna izan du Euskal Herritik kanpo, batez ere autoreak berak idatzitako iragarki-artikulu bat Prospect aldizkarian argitaratu ondoren.

Oppenheimer-en hipotesia azterketa genetiko batean oinarritutako datuetatik abiatzen da; bereziki, mitokondrioetako DNAren eta Y kromosomaren azterketak erabili dira. Itxura denez (jende guztia ez baitago ados), lehenengoa amagandik bakarrik jasotzen da eta, beraz, amaren aldeko etorkia miatzeko balio du; bigarrena, aldiz, aitak ematen du eta, ondorioz, aitaren aldeko etorkia miatzeko erabil daiteke.

Sykes-en eta Oppenheimer-en liburuek badituzte puntu komun batzuk, baina beste batzuetan desberdinak dira, hala nola:

• Biak oinarritu dira ikerketa genetikoetan.
• Biek proposatzen dute Britaniar Irletako antzinako biztanleak Iberiar Penintsulako Iparraldetik atera zirela.
• Baina Oppenheimer euskaldunez mintzo delarik, Sykes-en hautagiak egungo Galizia edo Asturiasetik atera bide ziren eta zeltak ziren.
• Kronologia ere ez da berdina: Sykes-en ustez, lehen "bidaia" duela 6.000 urte gertatu zen eta honi beste emigrazio apalago batzuek jarraitu zioten duela 4.000-5000 urte eta geroago ere bai; Oppenheimer-entzat, euskaldunen bidaia duela 7.500-15.000 urte izan zen eta zeltak, aldiz, duela 3.000-4.000 urte iritsiko ziren irletara.
• Bestalde, Oppenheimer-ek adierazten du erromatarrak Britaniara iristean aurkitu zuten jendea, ez zela zelta eta, ziur osoz, hizkuntza germaniko batez hitz egiten zutela.

Ni ez naiz genetikan aditua eta, beraz, ezin ditut Sykes-en eta Oppenheimer-en lanak alde horretatik balioetsi. Hala ere, ene ezjakintasunetik, susmagarri eta harrigarria gertatzen zait hain metodologia berdintsua erabilita, hain gizatalde berdintsuak erabilita eta bi lanak ia-ia aldi berean argitaratuta, ondorioetan halako desberdintasunak aurkitzea. Eskertuko nuke genetikaz dakitenek desberdintasun horien arrazoiez zerbait azalduko balidate.

Baina, ororen gainetik, honelako lanetan guztiz onartezina iruditzen zaidana hauxe da: ikerketa genetikoetatik hizkuntzen erabiltze eta hedatzeari buruzko ondorio garbiak atera nahi izatea. Chomsky eta beste batzuei esker, gaur pentsatzen dugu hizkuntz gaitasuna (gramatika unibertsala) gure kode genetikoan dagoela. Baina hortik hizkuntza partikularrak ere geneen bitartez transmititzen direla pentsatzera itzelezko jauzia dago, gero!!

Zoritxarrez, oso ohikoa da honelako jauziak egitea; azken boladan, zenbait lanek genetika, antropologia, hizkuntzalaritza eta bestelako jakintzak zaku berean sartu, bakoitzetik interesatzen zaizkien datuak bakarrik aurkeztu eta elkarri laguntzeko erabiltzen dituzte, ustez bederen. Hor ditugu, batzuk baino ez aipatzearren, Arnaiz eta Alonsoren lanak, edo Martinez Lizarduikoaren Euskal zibilizazioa; bide batez, azken honi dagokionez, gomendatzen dizuet Lakarraren iruzkin luzea (PDF) eta Martinez Lizarduikoaren erantzuna (PDF) irakurtzea, lan "jauzilari" hauen jokabidea hobeto ulertzeko.

El Correoko erreportajearen bukaera aldean joera horren adibide garbia ikus daiteke. Hala, kazetariak adierazten du Oppenheimer-en lanak Theo Vennemann-en etimologiak bermatzeko balio duela. Ez. Vennemann-en etimologiak bermatzeko irizpide linguistikoak erabili behar dira, ez besterik. Eta Vennemann-en etimologiek ez dituzte hizkuntzalaritza historikoaren eta euskararen gramatika historikoaren iragazkiak jaso.

Iturriak eta argibide gehiago:

Sykes-en liburuaz:

• The Independent: Celts descended from Spanish fishermen, study finds
• Mundo Celta: Entrevista a Bryan Sykes...
• Os celtas que colonizaron Gran Bretanha procedían da Galiza (PDF)
• Un estudio revela que los celtas son descendientes de una tribu de pescadores españoles
• Mediterráneos del norte
• We're nearly all Celts under the skin
• DNA Research Links Scots, Irish And Welsh To North-western Spain
• Oxford Ancestors

Oppenheimer-en liburuaz:

• Prospect: Myths of British ancestry
• Los británicos descienden de los vascos de la Edad de Hielo
• Journey of Mankind: The Peopling of the World
• BBC News: Scientist mulls Anglo-Scottish split
• Dienekes' Anthropology Blog: Oppenheimer on British Origins
• British, Irish, Celtic or Basque?
• Turns out we're all Basques after all
• Goodbye CELTIC HERITAGE
• Who are the British?
• The Basque Brits
• Celtiberia.net: Bibiografía sobre tipología étnica en la Península Ibérica

Biez:

• Two new books on the genetic make up of the british
• Hijos de Iberia