FiloBlogia

Mila esker, Ricardo, Euskaltzaindiaren webgunearen berritasunei hain adi egoteagatik eta, nola ez, egiten duzun laburpenagatik eta oharrengatik (zuzenketa eta guzti!).

Egia esan, primeran laburbiltzen duzu Azkue Bibliotekaren katalogazio erregelak zer eta zertarako diren eta, beraz, ez dut azalpenetan hasteko beharrik ikusten. Dena den, ohartxo pare bat bibliotekonomian oso jantzita ez daudenentzat:

a) Erregela horiek beste hainbat hizkuntzatan daudenen parekoak dira, adibidez, "Anglo American Cataloguing Rules"-en parekoak. Parekoak diot, baina zehatzago litzateke esatean horien Euskal Herriko eta euskarazko gehigarria direla benetan. Zergatik zehaztapen hori? Erregelen hitzaurrean dator azalpena, apur bat luzea hemen puntuz-puntu kopiatzeko.

b) Beraz, Ricardok ondo dioen bezala, erregela horiek berez bibliotekonomia esparruan erabiltzeko dira. Hortik kanpora gogoetagai izan daitezke euskararen normalizazioaz arduratuta dagoen edonorentzat, baina ez besterik.

c) Ildo honetan azpimarratu nahi nuke erregela horiek Euskaltzaindiaren batzorde batek onartu dituela, baina (eta baina hau garrantzitsua da) batzorde horrek ez duela euskara batuaren gaineko ahalmen araugilerik. Alegia, Azkue Biblioteka batzordearen ahalmena Euskaltzaindiaren bibliotekaren funtzionamendua arautzea da, ez besterik. Beraz, biziki poztuko nintzateke erregela horiek beste bibliotekentzako edota euskaltzaleentzako erreferentzia garrantzitsu bat bihurtuko balira eta, adibidez, denok (edo, gutxienez, gehienok) "Anton Abadia" idazten hasiko bagina (eta ez "Abbadia", "d´Abbadie", etab.), baina, une honetan, erregela horien esparrua Azkue Bibliotekaren katalogoa da, ez besterik.

d) Eta noiz erabakiko du Euskaltzaindiak "Anton Abadia" idatzi behar dela (eta ez "Abbadia"), edo "Bernart Etxepare" (eta ez "Dechepare"), "Oihenart" (eta ez "Oyhenart"), "Koldo Mitxelena" (eta ez "Michelena") eta abar? Bada, ez dakit. Badut esperantza egunen batean euskal idazle klasikoen zerrenda bat onartuko dela, arau gisa, baina ez dut eguna hurbil ikusten. Dena den, bitartean, euskal klasikoen izenak etengabe idatzi behar ditugunen artean oraingoa baino adostasun maila handiagoa lortzea oso praktikoa litzateke, besteak beste inor ez delako hasten eztabaidan "Cervantes" edo "Shakespeare" nola idatzi behar diren, baina euskal klasikoekin, tamalez, oraingoz ez dugu beste horrenbeste lortu.

Barkatu, ohar pare bat esan dut eta, beti bezala, gehiegi luzatu naiz.

Ondo izan.

Asko poztu nau jakiteak nire laburpena gustatu zaizula, Pruden. Nire ohiko gaietatik urrun samar egonda, ez nengoen ziur ea egoki laburtu nuen.

Zure oharrak, bi ala gehiago izanda, guztiz beharrezkoak iruditzen zaizkit. Euskal klasikoen (eta ez hain klasikoen) izenak idazterakoan, nik ere zalantza asko izaten ditut, zenbait izenekin bereziki, eta nire tesian, esaterako, oso nabarmena da ez diodala halako irizpide finko eta erregular bati jarraitu, aipatu zalantzen ispilu.

Adibidez, ohituragatik izango da agian, guztiz erraz idazten dut "Garibai" eta, aldiz, zailago gertatzen zait "Bidegarai" eta "Oianguren" ("Oihanguren"??) idaztea, eta tesian "Bidegaray" eta "Oyanguren" formetan eman nituen, arrazoi garbiegirik gabe, aitortzen dut.

Edo zer egin "Archu", "Chaho", "Inchauspe" bezalakoekin? Berriz diot ohitura falta izango dela, baina erosoago egiten zaizkit <ch> grafiaz idatzita.

Edonola ere, ziur nago egunen batean izen hauen eta besteen idazkera arautzen bada, denborarekin ohituko garela, beste hizkuntza askotan gertatu den bezala.

Bai gizona, trebea zara gero adibide korapilatsuak bilatzen!

Beraz, uste dut praktikoena kontsiderazio orokor pare bat egitea dela.

Hiru pauso bereiz daitezke euskal egileen grafia (berriro diot, grafia, ez besterik) finkatzeko orduan:

1) Euskal herritarren euskal deiturak euskal grafia modernoan idatzi behar direla erabakitzea.

2) Zer den euskal deitura (eta zer ez) eta zer den euskal grafia modernoa (eta zer ez) finkatzea. (Zein den euskal herritarra normalean garbi egoten da, baina bere gorabeheratxoa ere izan badezake ere, normalean hurrengo pausoan konpontzen da).

3) Hizkuntza guztietan (eta, areago, onomastikan) sortzen diren kasu bereziak banan-banan konpontzea (hizkuntza sistema bat da, baina ez da matematika; gauza biak buruan ondo sartzea komeni da).

Beraz, ez da kontu erraza (bestela aspaldi konpondua legoke) baina, nire esperientziaren arabera, lehenengo pausoan ontzat emanez gero kasu guztien %80a erraz ebazten da. Bigarren pausoan %19,9a. Eta hirugarrenean, kasu bakan batzuk baina, baina, baina, arrunki izaera enblematikoa izaten dutenak (adibidez, Axular edo Abadia).

Zure zalantzak bigarren pausoari dagozkio, hau da, ez dago oso garbi zer den euskal grafia modernoa: Oianguren ala Oihanguren? Ala biak, euskalkiaren arabera? (erantzuna, ziur aski, biak, euskalkiaren arabera, hala nola Oiartzabal eta Oihartzabal). Baina Xaho ala Txaho? Honetan ere berdin, euskalkiaren arabera? (hala nola Bazterretxea eta Basterretxea?). Ez dakit. Artxu eta Artsu, berdin (hots, ez dakit erantzuna). Intxausperekin, jakina, ez dago arazorik.

Soberan dakit arazo nagusia lehen pausoan dagoela, alegia, kosta egiten zaigula "Oianguren" idatzita ikustea. Normala da. Gizakiak, berez, kontserbadoreak gara, eta euskaldunak, oso gizakiak (hau da, oso kontserbadoreak). Baina noizbait erabaki genuen euskara batu bat behar genuela eta, gorago esan dudan bezala, hizkuntza sistema bat denez gero, ez diot zentzurik ikusten Onomastika alorra euskara batutik kanpo kontsideratzeari.

Euskara ez dela matematika? Horregatik, hain zuzen ere, arazo hau bereziki korapilatsua suertatzen da, baina ez, neuk uste, euskal aditz batua erabakitzea baino traumatikoagorik (agian bai bihurriagoa). Eta eztabaida eta ikerketa asko behar izan ziren euskal aditz batua finkatzeko. Eta, gaurko askorentzat arraroa ematen badu ere, bere sasoian aukera bat baino gehiago kontsideratu ziren seriostasunez (euskal aditz batua ez zuen Jainkoak idatzi, gizaki ahulez osatutako batzorde batek baino, baina hura gehien-gehienok ontzat eman genuen eta, gainera, hain ontzat eman ezen, gaur egun, ia-ia NATURALA iruditzen zaigula!).