Entzun

Ryszard Kapuścińskiren “Bidaiak Herodotorekin” liburua irakurtzen aritu naiz asteburuan, aspaldi lagun batek egindako gomendioari behingoz kasu eginez. Kapuścińskik mugaren beste aldera egindako bidaiak kontatzen ditu lan sailkagaitz horretan: II. Mundu Gerraren osteko Poloniatik lurralde ezezagunetara egindako irteerak, Herodotoren “Historia” gidaliburu zuela.

Gaurko burutazio honen asmoa aholkulari literarioarena egitea ez denez, hariari heldu eta esango dizuet Kapuścińskik Txinari buruz kontatzen dituenak egin zaizkidala deigarrien. Oso lerro gutxitan kazetari poloniarrak Konfuzioren eta Lao Tse-ren jarraitzaileen arteko desberdintasuna egiten du; zakar azalduta, konfuziarrek legea eta ordena errespetatzen dute; Lao Tseren taoismoa jarraitzen dutenek dena iragankorra dela pentsatuta munduarekiko distantzia eta ekintza ezaren alde egiten dute. Ordena vs. Hutsunea nolabait esateko.

Zer pentsatua eman didate bi korronteek, gaur egungo egoera politikoak bi jarreren arteko zein aukeratu asmatu ezinda utzi bainaute. Azalduko dizuet: abertzale eta espainolisten arteko eztabaida geroz eta aspergarriagoa bihurtzen ari zait; esango nuke diskurtso nazionalistak gainbeheran doazela eta espainolismoa espazio hori okupatu nahian inork sinesten ez duen baskizazioa antzezten ari dela. Zirku bat, pailazo negartiz eta besorik gabeko trapezistaz betea.

Asperraldi horren aurrean Lao Tseri kasu egitea da aurreneko erreakzioa: euskal arazoaren botere harremanak momentuko zerbait direla pentsatu eta urruntzea, zeure burua politikaz desokupatzea. Baina gero konturatzen zara astelehenero daukazula buruan norbaiten adierazpena, larunbatean zure herrian izandako istiluak, baten edo bestearen aldeko argudioren bat. Politikaren ordena errespetatzen duzula fidel.

Kantak zioen bezala, “nire baitan daude biak”.

Kapuścińskik “Bidaiak Herodotorekin”-en aipatzen duenez, Txinan Konfuzianismoaren eta Taoismoaren arteko oreka moduko bat mantendu izan dute mendez mende, eta horrela egin dute aurrera, gaur egungo superpotentzia bihurtzeraino; ados, filosofia baino zerbait gehiago behar da horretarako, baina filosofia ere bai.

Beharbada geure burua politikaz, edo politikak gaur egun betetzen duen espazioaz desokupatzeko unea bizi dugu; Herodotok eta Kapuścińskik bidea erraztuko digute. Baina ez dezagun ahaztu espazio batzuk hustean beste batzuk betetzen direla, botere harreman, arau eta diziplina berriak sortuz. Eta berriro etorriko dira horiek husten hasteko garaiak, bidai berriei ekiteko. Eta berriro, eta berriro, mendeen mendetan, amen.

Zinemaldiko zurrunbiloan harrapatu nau kurtso berriko Euskalerria Irratiko lehen burutazioak. Bide batez, abisua blog honen balizko irakurleei (baten bat geratzen al da?). Bolada batean irratirako kolaborazio horiek baino ez ditut igoko blog honetara. Beheko txapa irakurtzeko gogorik ez baduzu, entzun ere egin dezakezu.

Inor begira ez dagoelakoan Maria Cristina hoteleko zinpeko zaindaria ipurdiko azkurak kentzen saiatu da. Hamabost urteko neskak giltzurruna lehertzeko zorian dauka, koadernoa eskuan: sei ordu daramatza, Javier Bardem ikusi nahi du eta ez du ulertzen nola jendeak autografoak eskatzen dizkion Mario Moni... Monicelli ezta? Izeneko gizon zahar horri. Zera ere pentsatu du, noski: Komun bat jarri beharko luketela hemen.

Filmak iragartzeko kartel handiek hilkorraren dimentsio txikia gogorarazi diote Urumea ondotik paseatzen ari zen gizon deprimituari. Alde zaharreko tabernari bakoitzak bere zeluloide ukitua eman nahi izan dio barrari, odolki eta txorizo pintxoen ondoan Bogart, Hepburn, Allen-en argazkiak jarrita, beste kaña bat Ramon, zer egin du Realak?.

Berrogeita hamarretan ibiliko den atsoak kioskoan lan egiten duen lagunari esan dio “niri denak ergel hutsak iruditzen zaizkit”. Atzo Maria Cristinaren atean egon zen eta aktore famatu batek ez omen zion autograforik sinatu “baina badakizu, nik kontu honetaz erabat paso egiten dut; ergel hutsak denak”.

Menu merke bat jaten ari diren bi gizon, akreditazioa lepoan, jatetxe guztia enteratzeko moduan ari dira zinemaz.

Alfonbra gorria fuksia kitsch batez tindatu dute eta hotelaren barruan kanapeak, tragoak eta gaizkiesanak zilarrezko erretilutan zerbitzatzen dituzte dotorez mozorrotutako langile subkontratatuek.

Zinpeko zaindariak hemorroideak dituela uste du, azkura hori ez dela normala.

Eta ez dago komunik hemen, gehiago eutsi ezinik Bardemen jarraitzaileak hotelaren albo batera jo du, obretan daude eta inor gutxi dabil han. Kokoriko jarrita irteera eman dio parrastada hori bero bati. Laster sortu da gernu ibaitxoa, aktore famatu hori, zuzendari jenial errepikaezin hori lotan dagoen lekutik metro eskasera.

Likido hori da Zinemaldiari glamourretik geratzen zaiona. Gainontzekoa pelikulak dira, eta eskerrak horiek beti ematen dutela sorpresaren bat.

Entzun

RATMen kontzertutik bizirik atera ziren guztiei.

Historiako gitarra solorik onena izaten ari da: Hendrix bezalakoa da, baina psikodelia gutxiagorekin; Claptonen garbitasuna du haren ñoñokeria eduki gabe; Tom Morelloren indarra, sofistikazio gehixeagorekin; Kirk Hammeten punteo baten antza duela esan du norbaitek, baina ez da hain metalikoa; Santanaren gitarratik badu, nahiz eta haren gozotasun latinoa alde batera utzi; BB Kingen bluesa da, Slashen gasolina eta ke usaina, Pete Townshenden eztanda elektrikoa, Brian Mayren glamourra. Norbaitek esan du John Fruscianteren arima duela, beste norbaitek ezetz, hura Angus Young gaztea zenean egiten zuenetik hurbilago dagoela; Keith Richards! Oihu egin du norbaitek eta euskaldunen bat ere falta ezin denez, Kaki Arkarazo edo Aitor Gorosabel, bietako bat, esan du. Noski, konparazioak egiten hasita Jimmy Page hobea zela aldarrikatu du beterano batek, nahiz eta ados, entzuten ari direna historiako gitarra solorik onena den.

Soinu zorrotza da, distortsionatua baina garbia, malenkoniatsua eta koloretsua era berean; soinu beltza, soinu gorria, soinu zuria, berdea, urdina, morea; eskenatokitik begiratuta zerumugaraino iristen da entzule oldea. Denak daude geldi, Woodstock ezagutu zuen 65 urteko emakumearekin hasi eta Death Cab For Cutie-ren kamiseta daraman neraberaino. Heavyak daude, punkiak ere bai -nahiz eta soloak ez gustuko izan- pijoren bat edo beste, moja bat bularrak erakusten, guraso kontserbadore batzuk, koloretako kristalak dituzten betaurreko borobilak, Nick Hornby, noski, eta Euskalerria Irratiko kazetari bat mikroarekin bafleen ondoan, historiako gitarra solorik onena hasieratik bukaeraraino grabatzeko.

Horrela daude gauzak eta derrepente, hara non azaltzen den ministerioko langile bat maletatxo eta korbataz, entxufea kendu eta dena popatik hartzera bidali du. Krisian gaudela eta argindarra aurreztu behar dela. Debekatua hemendik aurrera musika aparailuak entxufatzea, tori bandurria bat ea moldatzen zareten. Espartin espartanoen eta kandelen garaia dator. Iraungo ote du rock and rollak? Kronikagile honek ez du uste. Rock and rolla hil egingo da, ez klasikoak gainditzea ezinezkoa delako, entzun dugu, historiako gitarra solorik onena bukatzeke dago. Rock and rolla hil egingo da garestiegia delako. Ezingo dugulako ordaindu. Ongi etorri beraz, artobizarrak erretzen biziko dugun ziklo berri akustikora. Musika herriko plazara bueltatuko da, 50 entzule, feria egunetan sarrera doan. Gitarra joleok, hasi juglare ofizioa ikasten, etorkizuna hor dago eta.

Entzun

Midas erregea urdaiazpiko bokadiloekin arazoak izaten ari zen Juantxorenean. Bat ahoratu nahi zuen bakoitzean urre bihurtzen zitzaionez hortzetan min hartzen zuen eta gosez geratzen zen.

Jendea nahiko aspertua zegoen berarekin, batez ere noizbait bere lagun izandakoak. Gutxi geratzen zitzaizkion inguruan. Elkarte gastronomikoko adiskideen emazteek berriz, ez agurtzearren, kalea gurutzatzen zuten ikusten zuten bakoitzean. Izan ere, Midasen bostekoak urrezko estatua bihurtu zituen haietako askoren senarrak, eta ondoren hiriko plazak dekoratzeko erabili zituzten, erabileraren bat ematearren.

Atentatuarena gauza jakina zen, gertatu beharrekoa. Bitxigileen gremioa arduratuta zebilen merkatuan hainbeste urre berri sartuta euren salgaiaren prezioa behera zihoalako; alkimistek iruzurgiletzat zuten, milaka urtetako teknikak baztertu ostean benetako urrea egiten hasi zelako, euren ofizioa prestigiogabetuz. Etsai gehiegi, eta indartsuegiak errege bakarrarentzat.

Maialenek bakarrik ulertzen zuen Midas gizajoa, beharbada -eta beharbada bakarrik diot- eraikuntza enpresa batean lan egiten zuelako. Bazekien nola sentitzen zen erregea, bazekien eskasa den ondasun bat alfer-alferrik ugaritzeak jendartean sortzen zituen ezinikusiak.

Bikote polita osatzen zuten, kanpotik begiratzen zuenarentzat ohiko harreman heterosexual estandarra, etxeko ateetatik barrura jarrera ez hain politikoki zuzenak ere bazituzten arren -asmatu duzue, bai, urre-zaparrada bikotearen oheko ohituren artean zegoen-. Gerora jakin da hori, erregearen biografia ez ofizialak argitaratu direnean.

Dena bukatu zen goizean etxetik lasai irten zen Midas, eta bere BMW urre kolorea pizteko giltza sartu zuenean ez zuen asmatzerik izan keinu hori izango zela bere bizitzako azkena. Lehergailuak ke handia utzi zuen eta urrezko hodei handi bihurtu zen, errege puskak ukitu zituenean.

Rostropovitxek jotako Bach-en minuet bat behar zuen eszenak dramaren epikotasun perfektua izateko: Maialen etxeko ataritik oihuka irteten (ez da bere ahotsa entzuten, txeloa bakarrik) Midasen gorpu zatikatu errea ikusten uzten ez duen urrezko hodeiak, kamera geldoan, inguruko zuhaitzen adarren gainetik hegan egiten duen bitartean.

Nahiz eta ondorengo urteetan higiezinen negozioak hondoa jo zuelako Maialen Midas erregearekin izan zuen bizimodua telebistako programetan kontatzetik bizi izan den, bonba hark asko eragin ziola esan dezakegu. Maite ere maitatu zuela pentsatzeko arrazoiak daude, inoiz ukitu ez zuen arren. Ez da beste inoren eskutik helduta azaldu jende aurrera eta gaur, atentatuaren zortzigarren urteurrenean bere etxeko sofan pilula gaindosi batez aurpegi zurbila, ahozabalik, hilda aurkitu dutenean, askok oroitu dute nolako irribarrea izaten zuen alfonbra gorria bere senarraren alboan gurutzatzean.

Maialenen bizitzari buruzko xehetasun gehiago eman ditu albistegiko aurkezleak, artxiboko irudi batzuekin batera. Gero Juantxok katez aldatu du, futbol partidua hastera doalako. Tabernan daudenek urdaiazpiko bokadiloei haginka egin diete.

Papera eta Internet uztartzeak eskaintzen dituen aukerak. 1968ko maiatzari buruzko erreportajea egin dut ARGIArako, baina pena nuen, egindako elkarrizketak eta bildutako materiala bospasei orrialdetan kontzentratzea nahiko zail ikusten nuelako. Paperekoarekin gustura geratu naiz, baina bideo kameratxo batekin grabatutako irudiekin Scorsese bik (Lander Arbelaitz & Belai Irazabal) lan distiratsuagoa egin dutela iruditu zait. Hona hemen:

Astelehenean Euskalerria Irratitik eskatu zidaten burutazioa da ondorengoa. Ezin hemen jarri orain arte, eta dagoeneko Maltzagari egin diodan erreferentzia zaharkitua geratu da. Edonola ere, norbaitek hor bestaldean entzuteko pazientzia nahikoa badu, triangeluari sakatu.

Autopistarako irteera ez da batere ona baina bi aldiz ezkerreko ispilutik begiratu eta abian da. Mugimendu mekanikoz sartzen du intermitentea, ezkerreko erreira pasa, aurreratu. Musika klasikoa dauka jarrita, berdin dio, ez du aditzen. Ez dago autoan, ez da ezertan pentsatzen ari, subkontzientea ari da gidatzen. Eta hala ere ez du abiadura muga gainditu, segurtasun distantzia gorde du eta gaur ere ez dio lanetik etxerako bidean dagoen paisaiari erreparatu. Motorra itzali duenean, norbaitek botoia sakatuta bezala, berriro ere bere ekintzen jabe izan da.

Librea zarela uste duzu, baina bizitzan egiten dituzun ekintzen erdiak makina baten erreakzioak baino ez dira. Automata libreak gara asko jota. Etxera joan eta lotara sartu den gizonaz aritu naiz, baina berdin gertatzen da alderdi politikoekin ere. Bakoitzaren ohiturak gorabehera denak imajinatzen ahal dituzu A-15etik gidatzen. Batzuk Mercedesean, garbi eta miseria usaina duen tapizerian eserita, bi karrilen erdian jarrita mundua beraiena izango balitz bezala; auto handi txurigorriberde bat ere ikusiko duzu gutxieneko abiaduraren mugan, “lasai, asko zahartu baino lehen helduko gara norabait” esanez apur bat deseroso, derrigorrez mugiarazi dutena bezala; eta furgoneta bat, karrila behin ere aldatzen ez duena, topera zapalduta ere orduko 70 kilometrora eta matrikula doblatuekin. Gero badira karril batetik bestera pasatzen diren gidari ipurtarinak, komenientziaren arabera helmuga kilometro bakoitzero aldatzen dutenak, beti eskuinera doan kurba hartzen dutenak, lerro bakarreko errepide mapak saltzen dituztenak, Maltzaga non geratzen den galdezka bizi direnak...

Automata librea esnatu da eta lanera joateko autoan sartu, garajetik irten, bizilaguna agurtu. Ezin du bestela egin, nahi gabe ateratzen zaio. Gauza bakarrak batzen ditu gure espektro politikoko gidariak ere: politika giroa auto bat bezala maneiatzen dutela, eta autoa automatak izango balira bezala. Ezin dute bestela egin.

Agian esan berri dudan hori txorrada hutsa da, sinplekeria. Beharbada gasolioaren prezioa igotzea eta gure zera politikoaren azken inflazioa batera gertatu izanak eragin du burutazio hau. Edonola ere, hobe genuke garraio berriren bat pentsatzea, autopista hau errotonda handi bat baino ez baita, eta ni dagoeneko mareatzen hasia naiz.

Pistola batean bukatzen zen beso beltzak atzo erabaki zuen hitzak soberan daudela. Txano zuriak esan du zeinek bizi behar duen, zeinek hil. Atzo autobideko peajeko langile baten bizitza kiskali zuten plazan, denen aurrean. Ustearen kontrara, sorgin ehizetan protagonista ez da heretikoa izaten, ezta plazan bere gorputzarekin txondorra egiten dutenean ere. Garrantzitsuena, noren azala ikatz bihurtuko den erabakitzea baino, sua piztuta mantentzea da. Inkisizioarentzat heretikoak suaren gasolina baino ez ziren. Errudunak, errugabeak ETAri ez zaio axola, garrantzitsuena sua gorri mantenduko duen erregaia eskura izatea da. Behin sua instituzio bihurtu denean, berak bakarrik agindu dezake. Egunero atera behar egur eta gorpu bila sua biziko bada. Instituzioak (barka "erakunde" esan nahi nuen) ez du beti heretikoen konfesiorik lortzen eta horregatik denak susmopean jartzera jotzen du, beldurra ogi bihurtzera. Gertatzen da, sutarako hautagaiak geroz eta gehiago diren neurrian, gutxiago direla haren inguruan dantzan ari direnak. Iritsiko da eguna, denok makila bati lotuta egongo garena. Eta hankapean beroa sumatzen hasten garenean, haragi errearen usaina hartzen, ez du asko inportako haga nork josi duen lurrera, nork lotu dizkigun eskuak, inkisizio euskaldunak, ala hegoaldetik etorritakoak.

Biolina
Biolontxeloa
Biola
Biolentzia

Klabizenbaloa
Kontrabaxua
Kontramanifa

Flauta
Fagota eta
Fagozitatutakoak

Oboea

Tronpetak
Tronpak
eta, nola ez,
Tronpatuak

(Oharra: musika hastean behin ere ez bukatzeko arriskua dago)
(2. oharra: orkestra prest legoke kontzertu ekonomikoak jotzeko)

Entzun

Ez da serioa eta horregatik ezin dut barrerik egin. Autoan nindoala ikusi nuen gobernuko alderdiaren afixa: “Bozkatu zure indar guztiekin”. Eslogan txarra iruditu zitzaian.

Izan gaitezen serioak: zer arraio, kristo eta demonio da “indar guztiekin” bozkatzea? Nola bozkatzen da indarrarekin? Beharbada hautesmahai inguruan dabilen norbaiti muturreko bat jotzen. Beharbada bozkatzera joan aurretik, hauteskunde kanpainak irauten duen bitartean-edo, gimnasiora joanez, egun handia iristean gutunazala bizeps indartsuekin sartzeko.

Indarra daukala erakutsi nahian ari da gobernua azken aldian. Indarra, gezurra badirudi ere, ahulen errekurtsoa da. Indarra erabiltzen da beste ezer erabiltzeko gaitasunik ez denean. Indarrez bozkatzeko eskatu digute.

Indar guztiekin.

Indarrez sartu dituzte kartzelan 200 errugabetik gora. Beste gauza batzuetan berriz, lau urteko basamortuan mingainetik alde egin die indarrak.

Hauteskunde eguna iristean utzi balkoia zabalik, zabor biltzaileak jasoko ditu hautes txartelak; balkoitik ikusiko duzue. Hauteskunde eguna iristean, utzi balkoia zabalik, gure demokrazia gorpu biziaren usainak irten daitezen. Ni komunean izango nauzue indar guztiekin nire bozka ematen. Gutxienez tronu horretan, denok gara berdin, denok gara errege.

Norbaitek belztu behar izan du zure izena K, atxilotu baitzaituzte goiz batez ezer txarrik egin gabe. Ordu txikietan deitu zuten zure etxera eta ez zen esnezalea. Ez da horrelako zerbait gertatzen zaizun aurreneko aldia. Ohean egongo zinen K, begi bat zabalduta lo, atearen azpiko zirrikituan pausoak ikusteko. Irekiko zen atea K, egiten ari zenaren lotsaz aurpegia estalita zeraman gizon bat sartzeko. Beltzez jantzia, ez zenuen nor zen galdetzeko beharrik ikusiko K eta bera ere ez zen azalpenekin luzatu. Kaleko arropak jantzi ote zenitzakeen galdetuko zenion K eta berak, ikusten ez zenuen toki batean zegoen norbaiti luzatuko zion itauna. Barreak entzungo zenituen K, ez dakizu pertsona bakarrarenak, gehiagorenak, berdin dio. Beharbada norbaitek negar egingo zuen etxean. Beharbada liburuak sartuko zituzten kaxetan, azterketak, Dylanen disko hura, A hard rain's a gonna fall. Eskuburdinak jarriko zizkizuten ondoren K, eta lapur bat bezala polizia autoan sartu. Barkatuko didazu K baina nik antzezlan txar honetako azkenaurreko eszena hori baino ezin izan dut ikusi. Asmatu egin dut gainontzekoa. Zuk erakutsi zenigun batzuetan, egia estaltzen dutenean irudimena erabiltzea beste biderik ez dela geratzen.

Ez dute uzten maitatzen gauean, NO TIME FOR LOVE

Entzun

Nafarroa, katarroa: birus gaizto baten modura sartu zait 2008a. Xanpain botilaren kortxoa kentzerakoan egindakoa baino ahalegin handixeagoa beharko du nire sudurrak oraintxe daukan tapoia kendu nahi badu. Dena dela, baditu gauza onak osasunaren istripu txiki honek. Sudurrek gaur egungo gizartean duten garrantziaz pentsatzeko aukera eman dit.

Izan ere, badira sudur talkozale biziosoak eta kartaboi sudurrak, arkitektoren batek diseinatuta bezala. Baita sudur izena irabazi ez duten kartilago zatiak ere, eta Basajaun sudur iletsuak, Anbotoko Mari nondik azalduko usainka.

Azpiko ahoak baino gehiago hitz egiten duen sudur tronpeta zaratatsu batekin egingo duzu topo akaso.

Tabernan, sudur gorri nafarrak.

Zain urdinekiko sudurrak gizon haserreengan.

Ping-pong sudur txikiak eta sudur luze elefantikoak.

Asko jakin daiteke pertsona batez bere sudurrari erreparatuta. Itxurak ordea, faltsuak izaten dira. Nola diren baino, zer egiten duten da interesgarria sudur kontuetan.

Bankuetxeetako bezeroen poltsikoan boilurren xerka aritzen diren txerri-sudur gorbatadunak ezagunak dira. Badira leku guztietan azkar arnas hartuz azaltzen diren sudur urduriak, gehienetan txakur hiperaktiboren baten abangoardia.

Sudur osasuntsuak badaki noiz ari den geratzen airerik gabe, eta ito dadin indarka bultzatzen dion beso berderen bat ez badago, atera egiten da erreka bazterreko uretatik arnas hartzera.

Gutako batzuen sudurrek, katarroarekin egon arren, estoldetako kiratsa berehala sumatu dute azken aldiko albisteetan. Beste sudur batzuek berriz, usaindu ez dutenaren plantak egin dituzte. Mundu guztiak daki ez dagoela usaindu nahi ez duena baino sudur zikinagorik eta honetan utziko dugu burutazio hau.

Ea hurrengoa ez diogun saihetsei eskaini behar.