Baietz lortu, txotxo!

The grass brightly shone in white light while the full moon was ascending up the horizon. The ghosty light bathed everything in the dark realm of the night. Little drops of dew adorned the obscure land, constellating a myriad of dots in the ground.

The mist was surfing the roary sea. A cloud of it was moving, helped by the sea, and was being insufflated by the grand white mother. It seemed alive, as if nature would have created a new being with her alchemy. Darkness and light melted together in the ancient soup of light, giving birth to another new child, born from the powers of the powerfuls. The could wind was blowing smoothly. Its coldness was trying to penetrate my flesh and reach out my bones. It carried an exquisite scent, a mixture of earth, water an salt that was delighting my senses. I breathed in more profoundly, inundating my chest and my soul in nature’s breath. An apparent loneliness was with me, but I was feeling surrounded. In the middle of a wild path, aside from town, with the forest on my left and the sea on my right I was feeling nurtured by creation.

Santa Catalina Chronicles. Wandering around in Mundaka.

Oina sartu dut uretan. Hotz, baina jasangarria da. Luzatu barik, zilborreraino uretaratu naiz. Eguzki printzek ez naute jotzen, baina aurrealdeko uhintxo jostarien urdintasun iluna argitzen dute. Itsasoratzen diren eskaileren azken maila gainean nago, harkaitzen aurka datozen olatuek niri oreka galarazteko erronkan dihardutela. Hamaika tonu urdinetako koadroan murgildu behar dudalakoan nago,eta olagarro lagunak jolasean segitzen du nire orkatila zuriarekin. Jauzi txiki bat, eta uretan murgiltzen naiz. Hotzak inguratzen nau, baina uraren besarkada gozoa da, eta flotazioaren sentsazioa: primerakoa. Poz batean nago. Igeriketari ekin eta arroka batzuetara hurbiltzen naiz, urpekari-betaurrekoak soinean. Itsas hondoaren irudiek kutsu artistikoa dute. Arrastiko eguzkiaren izpiek angelu zehatzean sartzen dira, eta ur azpiak mamu itxurak egiten ditu. Betaurrekoak lausotu dira, eta horrek begitazioa areagotzen du. Noraezean nabil, igeriketan. Itsasoa harrotu egin da, eta uraren mugimenduek astindu ederra ematen hasi zaizkit. Uretan behera murgiltzen naiz. Oraindik erdi itsuan noa. Gune alboan harkaitz handiagoak daude, eta itzalak nagusitu dira.

Itsumustuan agertzen dira. Nondik etorri diren ez dakit, lehen ez baititut ikusi. Inguratzen naute dantza polit batean. Arraintxoak dira, zilar kolorekoak, eta dir-dir izugarria sortarazten dute nire inguruan. Ez dute ihesik egiten. Berriz murgiltzen naiz, eta multzo barruan sartu. Haiek beren joan-etorri sinkronizatuan jarraitzen dute. Amets batean nagoela ematen du. Edonora begiratu arren arraintxo argitsuak baino ez ditut ikusten. Arroka eta uretako dir-dir indartsuek arrainenekin bat egiten dute. Betaurreko barruko lurrunak efektua areagotzen du. Izugarria da. Ama itsasoak bere haurrak bidali dizkit, haren edertasunaz goza dezadan. Poz batean jarraitzen dut, eta arrainekin bat eginda dantza egiten dut. Murgiltzen naiz, berriz igo, besoak zabaldu, zangoak astindu. Haiek nire albotik alde egiten dute, eta berriz inguratu. Berriz joan eta, beste behin, etorri.

Arnasa areagotu zait. Edertasunak bultzatuta, ziur asko. Neuk uste baino hotzago nabil. Hipnotizatuta, nire gorputzaz ahaztu naiz. Lagun berriei agur esaten diet, eta besakada gutxi batzuen laguntzaz eskaileretara heltzen naiz.

Betaurrekoak eransten ditut, uretatik irten eta gero. Argitasun handia nabari dut, eta bizi izan dudana ametza izan dela iruditzen zait. Berriz joan nahi dut bertara, baina indarrak joan zaizkit. Bihotza tximeletez beteta daukat, eta motel-motel eskaileretan gora noa. Goian toalla hartu, eta haren babesean gozo-gozo berotzen zait gorputza. Itsasoari so geratzen naiz. Zeruertzak txapel luze bat jantzi du, eta etortzekoa den gauaren iluntasunak argilun koloretsuak margotzen ditu. Itsasoa bere kolore urdinak aldatzen ari da, gris, berde eta tonu gorriekin jolasean. Tximeletak bihotzetik zilborreraino barreiatu zaizkit. Kaioak pasa dira nire buru gainetik, eta haizeak nire ilea laztantzen du. Hau poza!

Sutan nago. Google euskaraz dago, eta ondo dakit neuk hori, itzulpen prozesuan parte hartu bainuen. Ordea, Google-en posta elektronikoko sistema, Gmail, ingelesez edo gazteleraz besterik ez dago erabiltzerik –bi hizkuntza horiek ezagutzen ditudanen aldetik, jakina, hebreera pixka ezezagun gertatzen baitzait-. Orain urte batzuk, sistema abiatu zutenean, azkar batean bidali nien posta bat euskarazko bertsioa eskatzeko. Esker mila eman zidaten, eta nire proposamena kontutan izango zutela, baina urteen ostean: alferrik, ez da urratsik eman zentsu horretan. Eta oso bitxia da, ezen lan guztia musu-truk egiten baitiete. Alegia, nik eta beste lagun askoren antzekoek testu guztien euskaratzeak egiten diete. Beraien lana –Gmail-ekoena- datu-baseko hizkuntza-taulan beste sarrera bat sartzea da, besterik ez. Zer dela-eta, hortaz, isiltasun administratibo hori, are gehiago web-gunea katalanez topa daitekeenean?

Ez da kasu bakarra, ez. Eta katalana aipatu dudala, esan behar da oso ondo antolatu dutela itzulpenen kontua. Nora joan, katalana han. Programa handi zein txikiekin, entzute handiko zein ezezagunekin… Beti katalana izango duzu hizkuntza-aukera. Ia-ia sinestezina. Ildo horretatik zenbait gauza argi daude:

1.Boluntariook, eguneko lanorduen ostean, denbora gutxi dugula itzulpenak egiteko.

2.Lan handia dagoela egiteko, software librearen izenpean hamaikatxo programa sortzen baitira urtero, sortutakoen gaurkotzeak ahantzi barik.

3.Informatika, zientzia berria izanik, euskararen normalizazioan sekulako garrantzia duela. Bolo-bolo dabiltza hainbat termino, horietako asko txarto erabilita.

Hortaz, eta Kataluniari begira, ondorio bat otutzen zait: Kataluniako Gobernuak katalanaren erabilera sustatzen duela Internet-en barruan, eta software librearen inguruan, Sail, Enpresa edo dena delakoaren bitartez. Eta hala izan behar. Oraindik ere gogoan dut Jaurlaritzak Linux sistema eragilearen bertsiorik zakarrena euskaratu zuenean –Mandrake izenpekoa-. Zein eta gutxien erabiltzen zen bertsioa itzuli behar! Kar, kar. Berriz ekingo al diote Ubuntu-rekin? Hori bai apustu ona izango litzatekeela. A! Ez! Dagoeneko euskaraz dagoela! Nork itzuli ote du…

Jaurlaritzak otsoari belarrietatik heldu bitartean erresistentziakook gure horretan jarraitu beharko dugu. Egin beharrekoa ez da ahuntzaren gauerdiko eztula:

1.Programaren azken bertsioaren hizkuntza-fitxategia jaso.

2.Itzulpena egin. Hori bai, edozein testuingurutik at. Horrek, askotan, itzulpen kaskarrak sorrarazten ditu.

3.Fitxategia arduradunari itzuli, berak gehi dezan, edota euskaratutako sistemaren web-gunean eskegi.

4.Programaren bertsio berriak noiz agertu zain egon. Izan ere, horiek testu berriak gehitzen ohi dituzte.

5.Programaren bizitza osoan zehar egin beharreko zuzenketak egin. Lehen esan bezala, askotan testuingurutik kanpoko testuei berezko esanahia alda dakieke, are gehiago iturria ingelesez baldin badago. Azken finean “Log” ikusten dugunean ez dakigu “laburpen-fitxategian idatzi” edo “laburpen-fitxategia” esaten ari diren –zorioneko ingelesa-.

6.Aurreko zuzenketak normalizazio ezagatik egin behar izaten dira. Esaterako, “feeds” terminoaren –RSS informazioa beheratzeari dagokiena- hiruzpalau modu ezberdinetan ikusi izan dut aspaldi honetan: iturriak, jarioak, iturburuak…

Norbaitek lagunduko al digu?

Badabiltza! Edo hori ematen du, bederen… Elebide, Behatokia… badira toki zenbatsu euskaraz aritu eta bizitzeko eskubideari trabak jartzen dituztenen aurka egiten dutenak. Eta zapalketa horiek gertatzen dira, eta baita ondo gertatu ere!

Esaterako, aurreko egunean Artxandako tuneletatik joatea erabaki genuen. Hiru ordainleku irekita ikusi eta lagunari eskumakotik joateko esan nion, libre baitzegoen. Bertaratu eta morroiak itxita zegoela esan zigun. Itxita? Nola, baina? Sartu garenean gezi berdea ez dugu ikusi, bada! Baina: ezetz. Berak tokia itxi eta gezia ikusterik ez dugula izan. Gurutze gorria (hitz-jokoa badirudi ere) zegoela jarrita, eta ea zein unetan ikusi dugun bestea… Zein unetan? Alajaina! Zer egon behar dugu, autoa sartu ahala geziari begira? Arrazonamendu hori ez al da ergelkeria hutsa?

Ika-mikatan ez hasteko, martxa aldatu, eta albokora joateko atzerakoan irten ginen ordainlekutik. Bide batez, esan behar da legez kanpoko ekintza dela hori. Are gehiago, ekintza lar arriskutsutzat jotzen da.

Albokoan geundela gertatutakoa kontatu genion neskari, eta kexa bat agertzeko liburua eskatu genion. Arazorik ez zigun jarri, eta ordaindu eta gero ordainlekutik aurreragoko bazterrean itxoiteko eskatu zigun, une batean etorriko zela. Eta hala egin genuen.

Baina, halako batean, aurreko morroia agertu zitzaigun. Hitz-jarioa zen gizasemea. Potoloa, hondartzako eguzkiak erretako azal beltzaranekoa eta hileko erroak atera beharrean gominaren tentsioagatik. Bere txanda amaitu zuela baino ez zuen ahotan, eta azkar batean joan nahi zuela etxera. Geu nahiko erreta geunden gertatutakoagatik, eta azalpenak alde batera utzi eta erreklamazio orria ziztuan ekartzeko eskatu genion berriz ere. Baina berak bere horretan jarraitu zuen, eta hirugarren aldiz eskatu behar izan genion erdi garrasika. Azkenik, ahoa itxi, buelta eman eta desagertu zen.

Horren ostean, neska etorri zitzaigun. Erreklamazio orria zekarren, eta egin genion lehenengo galdera honako hau izan zen: “euskaraz ari al gaitezke?”. Erantzuna ezezkoa izan zen. Beraz, gaztelera hutsez azaldu behar izan genion gertatutako guztia. Halere, orria euskaraz bete genuen, hasieratik bukaeraraino.

Prozesua bukatu ostean zera pentsatu genuen: euskaraz egin behar zigutela. Hala, Elebide eta Behatokira bidali genituen kexa bana, gertatutakoa azalduz. Bi erantzunak ia-ia berdinak izan ziren, alegia, hartu gintuen neskak euskaraz egin behar zigula, eta horrela egin ez izanagatik behar bezalako neurriak hartuko zituztela.

Horra hor, beraz. Kexak jarri behar dira, bai kontsumoaren zein euskararen aldetik. Arazorik txikienarekin ere kexa agertu. Beti. Zalantzan izanez gero, kexa jarri. Harrera txarra egiten badizuete, kexa jarri. Era horretan, eta kexak pilatzen direnean, neurriak ezartzeko hainako presioa izango da.

Eta euskarari dagokionez, honako kexa hauek jarri ditugu dagoeneko:

-Bilboko Eusko Jaurlaritzako Egoitza Nagusiko Hezkuntza Sailaren mahaietan euskaraz aritzeko eskatu eta gazteleraz egin ziguten. Arartekoari jakinarazi genion gertatutakoa eta, azkenean, hango erantzulearengandik barkamena jaso genuen.

-EHUko egoitzetako batean (Bilboko El Cano kalean) lan-poltsa baterako paperak euskaraz eraman genituen, eta hangoek ez zekiten ez lan-poltsaz ez eta orrian idatzita zegoenaz ere. Euskaldunik ez zen han, bat ere ez. Errektoreari kexa-eskutitza bidali genion, baina, oraingo honetan, alferrik izan zen. Ez dut ulertzen zergatik deitzen den EHU, benetan UPV denean.

-Artxandako Tuneletan (arestian kontatutakoa).

-Mundakako Surf Txapelketan. Iaz euskararen presentzia nulua izan zela esatea gutxi da. Hainbat tokitara bidali genuen kexa (Eudel, Mundakako Udaletxera eta Bakiokora barne), baina inortxok ere ez zigun erantzun, Mundakako Udaletxeak izan ezik. Haren hitzetan txapelketa pribatua den heinean, administrazioak ez du eskurik, eta, hortaz, ezin da ezer eskatu. To! Entzun beharrekoak. Lotsa gutxi.

Aholkua argia da: galdu lotsa eta eskatu zure hizkuntza-eskubideak. Honelakoen haritik normalizaziorako bidea erraztuko diegu atzetik datozenei eta baita gure buruei ere.

Jo ta ke!

Gozo-gozo. Bero-bero. Kezka barik. Non, bada? Amaren umetokian, jakina! Eta mundu fisiko honetan hori dugu gure lehenengo aterpetxea. Berton ez dago ezertaz kezkatu beharrik. Ez janaz, ez edanaz, ezta arnasteaz ere. Flotatzen, lasai baino lasaiago. Eta hori da gure burmuin barruan geratzen zaigun babes-sentimenduaren lehenengo oroimena: amatxoren barrena.

Mundura agertu eta ostean helburu nagusi bat dugu: aterpetxeak bilatzea. Babesa behar dugu, etxean sentitu behar dugu, garai bateko beroaren kutsua sentitu behar…  Jaiotzea esperientzia traumatikoa da, adituen ustez, eta hala izan behar! Izan ere, aipaturiko babes horren gibeletik baikabiltza gure bizitza osoan zehar: dirua, janaria, telebista, etxebizitza, drogak… guztiak dira aterpetxeak; guztiek, nolabait, babes-sentimendua transmititzen dute: umetoki arketipikoak, nonbait; betiere, norberaren esperientziaren arabera.

Herria edo hiria zera horietako bat dugu. Herriaren izaerak sekulako garrantzia du lagun batengan, benetako umetoki handi-handi bat delako. Hasierako bizierak, lagunak, lana, parranda-guneak… Horiek guztiek marka sakona uzten dute, eta, esaten ohi den bezala, erroak sakontzea errazten dute. Baina, zer gertatzen da herriz aldatu behar edo aldatu nahi dugunean? Eta, latzagoa: hiritik herrira mugitu behar dugunean? Galdera interesgarria. Are gehiago sentimendu andana bat korapilatzen denean gure barrenaren barrenetan.

Gizakiak elkarretaratzerako joera agertu izan du betidanik. Hori dela-eta, baserria herri bilakatu da, herria hiri eta hiria metropoli. Eta prozesu horren abantailak agerikoak dira: zerbitzu ugari –jana, botikak, aisia- eta hurbiltasuna –zilbor-hestea, edo?-. Bitxia da, ezen umetoki batek bestea besarkatzen baitu, eta horrela, tipula-azal kontzentrikoetan bezala, bata bestearen barruan daude: norbera, familia, etxea, txokoa, herria, herri-inguruak, hiria, herrialdea… Naturan, unibertsoan, edonon ikus daiteke hori: zelulak ehunak sortzen, izarrak galaxiak eratzen…

Hiri umetokitsuari agur esaten zaionean, familiatik urrutiratu, eta bizitza-estiloa aldatzen dugunean korapilo antzeko bat sortzen zaigu urdail inguruan. Buruan ere bai. Beldurra, urruntasuna… erreferentzia puntuak galtzen ditugu, azken finean. Hiria herri bilakatzen zaigunean: non zinemak, non makrodendak, non eskumenen hurbiltasuna? Agur zilbor-hesteari! Egunero aurpegi berberak ikusten dira, jende bera, eta lagunak ez izan arren horrela sentitzen ditugu. Herriak geruzak kentzen dizkio hiriari, baina beste berri batzuk eraikitzen ditu.

Bitxia da. Zabor piloa etxea balitz bezala ikusiko bagenu, gustura joango ginateke bertara bizitzera, sagu eta labezomorroak gora-behera. Trafikoa, poluzioa, kutsadura elektromagnetikoa, hiriaren gizarte-arazoak, pobrezia, gauaren ika-mikak, zergak… Ez da panorama polita hiri batentzat, nahiz eta berau izan eskaintzen dutena azkenaldi honetan. Hurbiltasunaren truke prezio gorria ordaindu behar berton bizi nahi duenak.

Herria txikia da. Herriak beste ahogozo bat du. Kale estuak, jende euskaldunagoa –kasuak kasu-, ezezagunak lagun, gertutasun bestelakoa… Zaila da esaten. Horrenbeste urteren osteko hiritartasuna eta gero, herritartasuna droga antzekoa da. Hasieran mingotsa, gerora garratza, azkenik gozoa.

Apustua da. Apustu potoloa. Hiria popara bidali eta herria etxe izatea.