Goierriko Sorgüiñac

Bazan behin, Naparron herri txiki bat, 80 biztanle etzittun euko bere garai honetane. Udan bero itte omentzon, udan oso bero ta negun oso hotz!!  Herritarrak bason pasatze zuen udazkena, neguako egurre bildu ta hotzetik babesteko prepatzen. Gaurko ixtorie udazkeneko lenengo eunetakoa da, oain dala urte asko, pilloat, gehiegi...

Eun eguzkitxuk intzittun irail hartane, gau izartxun ondoren beti agertzen zan eki, izarran inbiditan, bere edertasune eakustea. Urteko azken berotasunek zien, arbolak lehortzen hasita zeren orduako ta jendea aizkorak hartu ta basoako biden abitzezan goizen goizeti. Garitako lanak ta errekako bustialdik aztu ta eun guztie egurretan pasatzen zuen negu gorra goiztar allauko zan bildurrez. Famili guztie aitzen zan lanen, ilundutare, ilargik argitzen zonetan, nekau arte, jo ta su! Umek iluntasun ortan, izkutaketan orduk pasatzen oementzittuen.

Herri hontan sorgiñeke baziela uste da, bertako kobazulotan sorgiñ asko bizi ziela kontatzen da beti. Ba omentzien orde oiñ arten 4 ahizpa, gazte, 80 urtaro izango zittun bakuitzek gutxi-gorabera, zarrenetik hasita Burutzar, Tximatxar, belarriluxe ta Ttittioker.  Etzien ederretan ederrenak, etzien akelarretan dantza hobetona ittezuenake, baño diferentek zien bestengandik...xarma berezikok. Esaten da beste iñorrek ez bezelako argitasun berezie zuela begitasunen! Lauek arrigarri desberdinek ordea alkarren arten, bai itxuran, izakeran ta baita desio zein nahietane, atte banatakok derrigor!

Irailek 36 zittun eune allau zan, ordun illabete batzuk 42 eunearte kontatze omentzittuen, illuntzen hasita zeon orduako ta ilargin argie etzan argitxunetakoa. Alare, negue gertu ikustezuela ta, herritarrak bason seitze omentzuen.  Sorgin gehienak bason ertzen zeon putzun, gaueroko ohitturan busti, garbittu ta jolasen. Etzien herritarrak sorgiñekin iñoiz juntatzen, sorgiñenganako bildurre omentzeukien ta sorgiñek gorrotoa jendarteri,  bakoitze be modua ibili ta alkarri paken uzteko tratue inda omentzeukean aspalditi. Hortaz, alkar ikusire etzien itten ustez, bistan beintzet, iñoiz ez.

Gau hontan orde, izkutaketan zebillen umetako bat galdu ta dana nahastu omentzan betiako. 6 urte zeuzken Joxek, izkutauta zeon sasi arte baten, basoko iratxo bat ikusi ta erabat distraittu zanearte, iñoiz ikusibe omentzeon olakoik, iratxoke gutxitan agertze omentzien herritarran ingurua ta oni seika urrutiau intzan taldeti. Etzan galdu, bazekin nun zebillen, bason hazie baizan mutikoa, baño sorgiñena modun adostue zeukean lursaien sartu omentzan. Etzitzaion ezer pasauko bertan tokau zitzaiona Burutzar izan ez balitz, onek gorroto zittun animalik, paren tokautakok jan itte omentzittun, ta herritarran umeke etzittunez oso gustoko, iñor beida etzeola aprobetxau, Joxe engañau ta kobazuloa eaman omentzon eosteko asmotan.

Umen faltaz seittun enterau omentzien naparrak ta baita billa hasire danak bason zehar. Jendartei zegokion inguru guztie miau omentzuen ta etzeon Joxen arrastoike, ordun, attek ezin etsita sorgiñen lurreta pasatzeko erabakie hartuzon. Jun omentzan putzua ta han topau omentzittu sorgiñek, eme zein har uretan bilutxik.

Harrika hartu zuen sorgiñek, oihu ta garraxika, kalte ittea zetorrela pentsau zuen haseran, baño pake giron zetorrela azaldu ta gertautakoa kontau zonen seittun pentsau zoen Burutzarren kontue izango zala gertautakoa. Ttittioker bialdu zuen ordun koba, alaba gaztena, ahizpan billa. Allauzan koba ta Joxe bakarrik topau omentzon bertan, ur billa aterea omentzan senidea. Gazte honi ikusi beziñ pronto gustau zitzaion umetxoa, etzan sentimentuk nahasten zittun lenengo aldie, gañea, zalea zan sorgiñ hau mutilkoxkorretan, orain 3 negu behiek zaintzen zittun 12 urteko herritar gaztetxo batekiñe zerbaittetan ibili zalako kontuere zabaldue zan orduako.
Alare, bihotz onekoa zan Ttittioker ta zentzuz jokauzon Joxe attena eamatekiñ, gehienetan zentzuk estaltzen zizkion griñak emakume honi.

Orduako zentzuz jokatzen ai etzana orde be ahizpa zan, Belarriluxe, honek gizonekiko (bai jentil, sorgin, iratxo...) nolabaiteko menpekotasune zola jakiñe zan, onartue zon, iñork etzekiñ errex maitemintzezan, goxotasune billatzezon o sexu beharrak bultzauta ittezon, baño altzonero xirritan ibiltzezan. Sarri eukitzezon bizkarra asun, lasto zein atzamarrakiñ indako arrastoz betea. Ta ordune nola aukerea galdu ba! Ezautze etzon gizon berriat ingurun eukiezkeo, gehienetan hozka iñbe etzion uzten aldeitten. Ala ba, be beidatukiñ sorgindu omentzon atte ta hantzeitzen txilipurdika.

Sorgiñen arten orde etzeon onartuta herrikokiñ inolako arremanik eukitzea, danak zeukean o eukizuen ixtori izkutun bat, baño eziñ onartu, Belarriluxe izan omentzan lotxaipe gustatzen zitzaiona azaltzeko gai izantzan bakarra, gau hortan dana aldauzan. Gañontzekok kontatzeko bildur izatezien beti, bazeren susmok, Tximatxarreke laun bat bazola esatezan, “hitzeittea” jetxi zala onartu beharra euki omentzon gañontzekon jakinahie asetzeko, etzon gehio onartu, baño gehio eongo etzanan ziñe inbar izantzion akelarreko akerrai, damutasunen zin faltsue.  Izu ta lotxa asko zeon sorgiñen arten, mesfiantza, gezurrez betetako akelarre ustalak, izkutuko ixtori gehiegi.

Gau hortan orde, Belarriluxe atte-semekin jetxizan herria, sorgiñek irain arten bialdu omentzuen ean batza, koba ta errekatati. Bere bizie intzon herritar, animali, iratxo ta jentillen arten. Poligamie praktikan jarriz, gustatzen zitzaiona itten hasizan, iñungo lotsaipe zan bezelakoa izaten, eindakok onartzen ta bestek errespetatzen saiauez, desio, nahi ta ametsak betetzen!!

Denborakin ahizpakin pakek intzittun, gaztena herria jetxizan beakin bizitzea, orduarteko oroitzapenak gorde, babestu, ta bizi berri bati ekiñez ilusioak errealitate bihurtzeko gogoz. Beste bik sorgin talden seittu zuen, betiko modun, noizpaitt ulertuk izan eo gainontzekoa ulertuko zuelako esperantzan. Akelarretan dantzan, sun ingurun ustezko berotasunen, kekiñ begirada lanbrotuta.

Ezta orde itxaropena iñoiz galdu behar, agian eunen baten animali, jende, sorgiñ, iratxo, jentil...danak batea ibiltzen beharra sentittu ta juntau ingo die. Bearba, norbanakok inguruz lotsaube nahidona itten hasi ta zoriontasune miazkauko do, askatasunen kume sentittu ta pozik biziko da, bizie biziz!!

GAIZTOK IZAN!!